मेरी-गो-राउंड आठवतो – एक मोठा गोल प्लॅटफॉर्म जो वर्तुळात फिरतो आणि त्यावर बसण्यासाठी जागा आणि प्राण्यांच्या आकृत्या (घोड्यांसारख्या) असतात ज्यावर मुले बसून सायकल चालवतात? मी शेवटचा तो १९६० च्या दशकात चालवला होता, तेव्हा त्याची किंमत ३ पैसे होती! हो, मला ५ पैशांचे नाणे देण्यात आले होते आणि एकदा सायकल चालवण्याची परवानगी देण्यात आली होती आणि २ पैसे वाचवले होते, पण राईडच्या मालकाने मला फक्त २ पैशात दुसऱ्या फेरीत सायकल चालवण्यास राजी केले आणि मी ती ऑफर स्वीकारली, जणू काही माझ्याकडे सौदेबाजीचे उत्तम कौशल्य आहे, पण माझ्या आईने मला २ पैशांच्या अनावश्यक खर्चाची शिक्षा दिली. वयाच्या ५ व्या वर्षी पैशांच्या व्यवस्थापनातील हा माझा पहिला धडा होता. नंतर अनेक प्रसंगी – मी माझी शाळा पास होईपर्यंत – मी घाऊक बाजारात सायकल चालवत असे आणि घरासाठी अनेक लहान खरेदी करून ५ ते २५ पैशांमधील काहीही वाचवत असे. त्यानंतर मला त्या शहाणपणाचे बक्षीस वाटून देण्यात आले.

या आठवड्यात मी माझ्या मोलकरणीला ही घटना सांगितली, ती माझ्या १० वर्षांच्या मुलीशी फोनवर बोलताना ऐकली. शाळेत जाणारी मुलगी फोनवर रडत होती आणि तिच्या आईला ड्रॉइंग वर्कबुक खरेदी करायला विसरल्याबद्दल दोष देत होती. आईने त्याची किंमत किती आहे, असे विचारले तेव्हा मुलगी म्हणाली २० रुपये. आईने तिला दुकानात जाऊन फोन करायला सांगितले जेणेकरून ती दुकानदाराला डिजिटल पद्धतीने पैसे ट्रान्सफर करू शकेल. मुलगी दुकानात धावत गेली आणि दुकानदाराला फोन दिला, त्याने तिला सांगितले की, पुस्तकाची किंमत १८ रुपये आहे. मी विचार करत होते की जर मोलकरणीने मुलीला २० रुपये रोख दिले असते तर ती स्वतःवर २ रुपये खर्च करू शकली असती, पण मुलीने २ रुपयांचा पॉकेटमनी गमावला, ज्यामुळे तिला काही आनंद मिळू शकला असता. यामुळे मला असे वाटले की जेव्हा अर्ध्याहून अधिक पॉकेटमनी आणि मुलांच्या गरजांवरील खर्च डिजिटल होत आहेत, तेव्हा आपला दृष्टिकोन, शिक्षण आणि सवयी देखील त्यासोबत बदलत आहेत का? हे असेच दिसते. यासाठी माझे युक्तिवाद खालीलप्रमाणे आहेत.

आजही जेव्हा आपण पैसे हा शब्द ऐकतो तेव्हा आपल्याला नाणी आणि नोटांचा विचार येतो. महिन्याच्या शेवटी, महिन्याच्या सुरुवातीला मिळणाऱ्या ५ रुपयांच्या खिशातील पैशातून माझ्याकडे नेहमीच किमान १ रुपये शिल्लक असायचे, पण आमच्या मुलांची भौतिक पैशांबद्दलची ओढ कमी झाली आहे आणि ते अजिबात सोबत ठेवत नाहीत, त्यामुळे ते महिनाभर त्यांच्या पालकांकडून किती कर्ज घेतले आहे हे देखील विसरले आहेत. पैसे घेऊन जाणारा मोबाइल फोन आता मुलाला पैशासारखा वाटत नाही आणि तो त्याला रोख रकमेपेक्षा फोन मानतो. म्हणून मला वाटते की त्यांची खर्च करण्याची वृत्ती उच्च असली तरी त्यांच्या बचतीच्या वृत्तीवर गंभीर परिणाम झाला आहे.

यूकेमध्ये ३ ते १८ वयोगटातील १,०६७ मुलांवर केलेल्या सर्वेक्षणातून आमच्या मुलांच्या बदलत्या सवयींवर प्रकाश पडतो. त्यात असे आढळून आले की, बहुतेक मुलांना दररोजच्या किराणा सामानाची किंमत माहीत नसते, परंतु त्यांना हे समजले आहे की योग्य पाठिंब्याने, डिजिटल-शिफ्टने अनेक संधी उघडल्या आहेत.

स्पष्टपणे, डिजिटल परिवर्तन मुलांना त्यांचे पैसे व्यवस्थापित करण्यासाठी आणि ते कसे खर्च करतात आणि कशासाठी बचत करतात याला प्राधान्य देण्यासाठी साधने आणि तंत्रज्ञान प्रदान करते. अनेक पालकांना हे लक्षात आले आहे की, ऑनलाइन ॲप्सद्वारे त्वरित खरेदी करण्याच्या युगात, त्यांच्या मुलांच्या खिशातील पैसे पुढील पगारापर्यंत टिकत नाहीत आणि ते त्या दरम्यान काही अतिरिक्त पैसे मागत राहतात.

फंडा असा की, डिजिटल व्यवहारांमुळे आपल्या मुलांच्या पैशांचे व्यवस्थापन करण्याच्या समजुतीवर कसा परिणाम झाला आहे हे समजून घेण्याबाबत आपल्याला वेगवेगळी मते आढळतात. तुम्हाला काय वाटते?