Chhatrapati Shivaji Maharaj Escape Story: ही कहाणी इतिहासातील शौर्यकथांमध्ये नोंदवली गेली आहे. छत्रपती शिवाजी महाराज औरंगजेबाच्या कडक कैदेतून कसे सुटले. शिवाजी महाराजांसोबत, छोटे संभाजी महाराजही होते. ज्याच्या शौर्याची चर्चा ‘छावा’ चित्रपटात करण्यात आली आहे. आज इतिहासाच्या या शौर्यकथेसह पौराणिक श्रद्धेचे महत्त्व सांगत जाणून घेणार आहोत. औरंगजेबाच्या कैदेत असताना महाराजांनी नेमकं काय केलं? कशी रणनिती आखली आणि त्याचं पुढे काय झालं हे आज यामध्ये पाहणार आहोत. दुधेश्वरनाथ कोण होते? ज्याच्या नावाने छत्रपती शिवाजी महाराजांनी महाराष्ट्रात एक शहर वसवले होते?
औरंगजेबाच्या आग्रा तुरुंगापासून सुमारे 200 किलोमीटर उत्तरेस असलेले भगवान शिवाचे हे निवासस्थान आणि छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे आगमन हा कोणत्याही धार्मिक योजनेचा भाग नव्हता. तर एक अद्भुत योगायोग होता. ऐतिहासिक ग्रंथांनुसार, जेव्हा छत्रपती शिवाजी औरंगजेबाच्या सैनिकांना फसवून आग्रा तुरुंगातून पळून गेले, तेव्हा त्यांनी उत्तरेकडे कूच केली जेणेकरून मुघल सैनिकांना या दिशेने त्यांचा शोध घेणे निरुपयोगी वाटेल कारण त्यावेळी दिल्ली हा मुघलांचा सर्वात मोठा किल्ला होता, मग तुरुंगातून बाहेर पडल्यानंतर कोणी या मार्गाने का येईल?
अज्ञातवासात राहिले छत्रपती शिवाजी महाराज
पण महाराजांनी तेच पाऊल उचलले, ज्याची मुघलांना कल्पनाही आली नाही. जेव्हा शिवाजी महाराज आग्रा सोडून दिल्लीत मुघलांच्या नाकावर असलेल्या या मंदिरात थांबले तेव्हा जणू काही त्यांना एक नवीन श्वास मिळाला होता. छत्रपती शिवाजी महाराज स्वतः शिवभक्त होते, त्यांना भगवान शिवाशी असलेले नाते वारशाने मिळाले होते, परंतु त्या कठीण काळात जेव्हा दुधेश्वरनाथाचे हे शिवधाम रात्रीच्या मुक्कामासाठी तेथे गेले तेव्हा अचानक त्यांच्या मनात औरंगजेबाविरुद्ध सूड उगवण्याची योजना आकार घेऊ लागली.
दुधेश्वरनाथ मंदिराचे मुख्य पुजारी नारायण गिरी यांच्या मते, शिवाजी महाराजांनी रात्रीच्या विश्रांतीदरम्यान ठरवले होते की ते आता काही काळ या मंदिरात लपून राहतील आणि मुघलांच्या राजधानीच्या अगदी जवळ राहून त्यांची योजना पूर्ण करतील.
नारायण गिरी सांगतात की, शिवाजी महाराज पुजाऱ्याच्या वेषात 6 महिने या मंदिरात राहिले. या काळात त्यांनी मंदिराशी संबंधित सर्व तपशील समजून घेतले. रावण आणि त्याचे पूर्वज या मंदिरात कसे येत असत, रावणाने या मंदिरात भगवान शिवाला आपले पहिले डोके कसे अर्पण केले आणि या मंदिराला दुधेश्वर हे नाव कसे पडले.
लहान उंचीच्या गायी, ज्यांना लंबू गायी म्हणतात, पाहून छत्रपती शिवाजी सर्वात जास्त प्रभावित झाले. असे मानले जाते की, या जातीच्या गायीने सर्वप्रथम स्वयंनिर्मित शिवलिंगावर आपले दूध अर्पण केले, त्यानंतर भगवान शिव प्रकट झाले. या मंदिर परिसरात त्या जातीच्या गायी अजूनही सुरक्षित आहेत. जेव्हा झी न्यूजच्या टीमने मंदिराशी संबंधित शिवाजी महाराजांच्या कथा जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा असे दिसून आले की, शिवाजी महाराजांना या शिवमंदिरावर इतके प्रेम होते की त्यांनी मुघलांविरुद्धच्या त्यांच्या योजनेसह या मंदिराचा जीर्णोद्धार करण्याची प्रतिज्ञा केली.
महाराष्ट्रात बांधले दुधेश्वर धाम
मंदिरातील पुजाऱ्यांनी आम्हाला शिवाजी महाराजांनी प्रथम जीर्णोद्धार केलेली यज्ञशाळा देखील दाखवली. नारायण गिरी यांच्या मते, दुधेश्वर नाथ मंदिरात सहा महिन्यांच्या वास्तव्यादरम्यान, शिवाजी महाराजांनी केवळ मंदिराची रचनाच दुरुस्त केली नाही तर महाराष्ट्रात परतल्यावर त्यांनी पुण्याजवळील एक गाव दुधेश्वर धाम म्हणून विकसित केले.
मृत्युपूर्वी शिवाजी महाराजांनी ही संपूर्ण कहाणी त्यांचे पुत्र संभाजी महाराजांना सांगितली होती. त्यांच्या मृत्यूपर्यंत, संभाजींनी हे गाव औरंगजेबाच्या सैन्याच्या ताब्यात येऊ दिले नाही. या गावाच्या लढाईत, छावा यांनी मुघल सैन्याला अनेक वेळा माघार घेण्यास भाग पाडले.
छावा नावाच्या चित्रपटात दाखवण्यात आलेली संभाजींची शौर्यगाथा ही पुण्याजवळील दुधेश्वर गाव वाचवण्यासाठी त्यांनी केलेल्या लढाईसारखीच आहे. खरंतर, संभाजी महाराजांचे व्रत त्यांच्या वडिलांनी दिलेले संपूर्ण मराठा साम्राज्य वाचवण्याचे होते. पण यामध्ये दुधेश्वर गाव आणि शिवाजी महाराजांच्या बालपणाशी संबंधित परिसर विशेष होते. शिवरायांच्या दुधेश्वर मंदिराशी असलेल्या प्रेमाबद्दल बोलायचे झाले तर, या मंदिराशी संबंधित काही खास कथा होत्या. यातील एक कथा रावण आणि त्याच्या भगवान शिवावरील भक्तीशी संबंधित आहे.
ज्या सुवर्णनगरीत रावणाचा अहंकार शेवटच्या श्वासापर्यंत होता, ती सुवर्णनगरी प्रत्यक्षात भगवान शिव आणि पार्वतीसाठी बांधली गेली होती. पौराणिक ग्रंथांमध्ये वर्णन केलेल्या कथांनुसार, देवी पार्वतीची इच्छा होती की इतर देवांप्रमाणे, तिचा पती शिव देखील राजवाड्यात राहावा. भगवान शिव यांनी नकार दिला की, ते योगी आहेत आणि ते राजवाड्यात कसे राहू शकतात. पण पार्वतीला ते मान्य नव्हते. त्याने विश्वकर्माजींकडे आपली इच्छा व्यक्त केली.
शिवाकडून दक्षिणा म्हणून सोन्याची लंका मागितली
पार्वतीची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी, विश्वकर्माने अशी सुवर्णनगरी बांधली की ती पाहून तिन्ही लोकांचे रहिवासी मंत्रमुग्ध झाले. त्यापैकी एक ऋषी विश्रवा होते, जे रावण आणि कुबेर यांचे वडील होते. खरं तर, रावणाचे वडील ऋषी विश्रवा हे लंकेत महादेव आणि पार्वतीच्या गृहप्रवेश समारंभात मुख्य पुजारी होते. यज्ञ पूर्ण झाल्यानंतर, जेव्हा महादेवाने दक्षिणा मागितली, तेव्हा रावणाच्या वडिलांनी संपूर्ण लंका मागितली. मग विश्रवाचा लोभ पाहून देवी पार्वती रागावली, पण महादेवाने हसून विश्रवाची मागणी मान्य केली.
गाझियाबादमध्ये दुधेश्वर मंदिर आहे, जे रावण कुटुंबात कुलदैवत म्हणून पूजले जात असे. पौराणिक कथांनुसार, रावणाचे कुटुंब जवळच्या बिसरख गावातील होते, परंतु ते तिथून 10 किलोमीटर अंतरावर असलेल्या या शिवलिंगाची पूजा करण्यासाठी दररोज येत असत.
रावणाने अर्पण केलं डोकं
मंदिराबद्दल मुख्य पुजाऱ्याने सांगितल्याप्रमाणे, हे एक स्वयंप्रकाशित शिवलिंग आहे. रावणाच्या कुटुंबाची श्रद्धा इतकी प्रबळ होती की रावणाने त्याचे डोके कापून या शिवलिंगावर अर्पण केले. तुम्हाला हे जाणून आश्चर्य वाटेल की रावणाच्या कुटुंबाने हा संपूर्ण परिसर भगवान शिवाच्या कैलास धामासारखा वसवला होता. आजही गाझियाबादमध्ये कैल नावाचे एक गाव आहे, जे रावण वंशाच्या राज्याचा एक भाग मानले जाते.
तसे, रावणाचे वडील विश्रवा यांनीही त्यांच्या विस्रख गावात एक स्वयंनिर्मित शिवलिंग स्थापित केले होते. पण संपूर्ण कुटुंबाची कैला गावातील दुधेश्वर शिवलिंगावर इतकी गाढ श्रद्धा होती की संपूर्ण रावण कुळ त्याची पूजा करण्यासाठी गुप्तपणे येत असे. यासाठी रावणाच्या वडिलांनी एक बोगदा बांधला होता, ज्याबद्दल इतर कोणालाही माहिती नव्हती.
