बदलाच्या प्रत्येक युगात तंत्रज्ञानाबाबत शंका‎व्यक्त केल्या गेल्या आहेत. कामगार इतिहासकार‎जेसन रेस्निकॉफ यांच्या मते, कामगारांनी कामाचा‎वेग, ताण वाढला व दर्जा कमी झाल्याची तक्रार‎केली. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या बाबतीतही‎असेच काहीसे घडत आहे. विशेषतः कोडिंगमध्ये‎असलेल्या लोकांना हे जाणवते. कामगार दलात‎एआय वेगाने पसरत आहे. अनेक कामगार‎बेरोजगारी वाढेल, अशी चिंता व्यक्त करतात. तर‎सॉफ्टवेअर अभियंत्यांना वाटते की, त्यांच्या‎कामाची गुणवत्ता घसरली आहे. जास्त विचार‎करायला जागा उरलेली नाही. तथापि, कामाचा‎वेग निश्चितच वाढला आहे.‎

मायक्रोसॉफ्ट व तीन विद्यापीठांतील‎संशोधकांच्या एका नवीन संशोधनपत्रात‎आढळले की, प्रोग्रामरनी एआय कोडिंग असिस्टंट‎कोपायलट वापरून २५ टक्के जास्त काम केले.‎अॅमेझॉनने जनरेटिव्ह एआयमध्ये मोठी गुंतवणूक‎केली. तिथली कोडिंग संस्कृती वेगाने बदलत आहे.‎कंपनीचे प्रमुख अँडी जॅसी यांनी शेअरहोल्डर्सना‎लिहिलेल्या पत्रात म्हटले आहे की, जनरेटिव्ह‎एआयमधून कंपन्यांना चांगले परिणाम मिळत‎आहेत. तीन अॅमेझॉन अभियंत्यांनी सांगितले की,‎व्यवस्थापक गेल्या एक वर्षापेक्षा जास्त‎काळापासून एआयचा वापर वाढवण्यासाठी‎त्यांच्यावर दबाव आणत होते. कंपनीने आपले‎लक्ष्य वाढवले ​​आहे. वेळेवर काम पूर्ण करण्याचा‎खूप दबाव असतो. एका अभियंत्याने सांगितले‎की, त्यांची टीम गेल्या वर्षीपेक्षा निम्मी आहे, पण‎एआयने तेच उत्पादन देण्याची अपेक्षा आहे.‎

शॉपिफायने कर्मचाऱ्यांना दिलेल्या मेमोत म्हटले‎आहे की, एआयचा वापर आता सर्वसामान्य‎प्रमाण असेल. अ‍ॅमेझॉन व इतर कंपन्यांतील‎प्रमुखांचा असा विश्वास आहे की, एआय‎कर्मचाऱ्यांना कंटाळवाण्या कामापासून मुक्त‎करण्यास मदत करू शकते. त्यांना अधिक काम‎करता येईल, ज्यामुळे त्यांची आवड वाढेल.‎ © The New York Times‎

हॉलीवूड अभिनेता टॉम क्रूझचामिशन इम्पॉसिबल‎- द फायनल रेकनिंग हा नवीन चित्रपट पाहणे खूप‎थकवणारे आहे. त्याची निर्मितीही कठीण झाले‎असावे. क्रूझ स्वतः स्टंट करण्यासाठी प्रसिद्ध आहे.‎तरीही त्याला इतका जोर द्यावा लागला नसता तर‎ते क्रूझ व प्रेक्षकांसाठी चांगले झाले असते.

६२‎वर्षीय क्रूझच्या सहनशक्तीचे कौतुक केले पाहिजे.‎आपण क्रूझला एक नाही, तर दोन विमानांवर‎लटकताना आणि परत येताना पाहतो. चित्रपटात तो‎लंडनच्या रस्त्यांवर फिरताना, मर्दानी पद्धतीने हात‎हलवताना दिसतो. पण, क्रूझने आता चित्रपटांत‎स्टंट करणे थांबवावे. क्रूझ स्वतःच एक जाॅनर‎आहे.

विमानाच्या पंखांतून लटकण्याबद्दल एका‎मासिकाशी बोलताना तो म्हणाल की, ते कृत्य‎करताना श्वास घेणेही कठीण होते. तुम्ही खूप‎थकता. अनेक वेळा माझ्यात विमानाच्या पंखातून‎कॉकपिटपर्यंत जाण्याचीही ताकद नव्हती. क्रूझने‎खऱ्या जेट फायटरमध्ये उडण्याचा करिष्मा‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎दाखवला आहे. त्याच्या आकर्षणाच्या बळावर‎२०२२ चा चित्रपट – टॉप गन : मॅव्हरिकने जगभरात‎१२ हजार कोटी रुपयांपेक्षा जास्त कमाई केली.‎महामारीनंतर मोठ्या संख्येने प्रेक्षक थिएटरमध्ये‎परतले. टॉम क्रूझ उड्या मारत नसेल तर तो एक‎उत्तम अभिनेता वाटतो. त्याच्याकडे प्रतिभा व‎आकर्षण आहे. त्याने बॉर्न ऑन द फोर्थ ऑफ‎जुलै, अ फ्यू गुडमेन, जेरी मॅग्यार आणि मॅग्नोलिया‎अशा चित्रपटांत स्वतःला एक चांगला अभिनेता‎म्हणून दाखवले आहे.

हे सर्व चित्रपट विसाव्या‎शतकात प्रदर्शित झाले. त्याने कारकीर्दीच्या‎सुरुवातीला छोट्या भूमिका केल्या. रिस्की‎बिझनेस या चित्रपटाने क्रूझला स्टार बनवले. २०१७‎मधील ‘अमेरिकन मेड’ हा चित्रपट कदाचित‎शेवटचा चित्रपट होता, ज्यात त्याला पूर्णपणे स्टंट‎व पुरुषी पोश्चरिंगवर अवलंबून राहावे लागले‎नाही. टॉम क्रूझ जसजसा मोठा होत जाईल‎तसतसा त्याला ब्रेक घ्यावा लागू शकतो. त्याने‎शरीरावर जास्त ताण देणे टाळावे. त्याचे स्टंट‎धोकादायक असतात. त्याने असे अ‍ॅक्शन चित्रपट‎करावेत, ज्यात जास्त स्टंट नसतील.

क्रूझचा पुढचा‎चित्रपट हा मेक्सिकन दिग्दर्शक अलेजांद्रो इनारितु‎यांचा एक शीर्षक नसलेला प्रकल्प आहे. कोणतेही‎स्टंट होणार नाहीत, असे इनारितु म्हणतात. तिसऱ्या‎‘टॉप गन’ चित्रपटावर प्राथमिक काम सुरू‎असल्याची चर्चा आहे. याचा अर्थ असा की, जेट‎विमाने व जी-फोर्सेसचे पराक्रम पुन्हा दिसतील.

‎‎‎‎‎‎‎‎आज भारतीय कुटुंबांकडे जगातील दहा सर्वात मोठ्या‎मध्यवर्ती बँकांच्या सोन्याच्या साठ्यापेक्षा जास्त सोने‎आहे – अमेरिका, जर्मनी, रशिया, फ्रान्स, चीन, इटली,‎स्वित्झर्लंड, जपान, तुर्की व खुद्द भारत! भारतीय‎घरांमध्ये सुमारे २५,००० टन सोने साठवलेले आहे. हे‎अमेरिकन सरकारच्या सोन्याच्या साठ्याच्या (८,१३३‎टन) तिप्पट व रिझर्व्ह बँकेच्या (८७९ टन) सोन्याच्या‎साठ्याच्या जवळजवळ ३० पट आहे.‎

आजच्या भावानुसार भारतात देशांतर्गत सोन्याची‎किंमत किती असेल? सोन्याचे भाव बऱ्याच काळापासून‎वाढत आहेत, परंतु गेल्या काही वर्षांत भू-राजकीय‎अस्थिरतेमुळे त्यात वाढ झाली आहे. सध्याच्या दर तोळा‎(१० ग्रॅम) सुमारे १ लाख रुपये (१,२०० डाॅलर) या‎भावानुसार भारतीय घरांमध्ये साठवलेल्या २५,००० टन‎सोन्याचे मूल्य सुमारे ३ ट्रिलियन डॉलर्स इतके आहे. हे‎भारताच्या २०२५ च्या ४.१९ ट्रिलियन डॉलर्सच्या‎जीडीपीच्या सुमारे ७५ टक्के आहे.‎

असा अंदाज आहे की, यापैकी एकट्या भारतीय ‎‎महिलांकडे २४,००० टनांपेक्षा जास्त सोने आहे. हे‎अमेरिका, जर्मनी (३,३०० टन), इटली (२,४५० टन), ‎‎फ्रान्स (२,४०० टन) आणि रशिया (१,९०० टन) या ‎‎देशांच्या मध्यवर्ती बँकांकडे असलेल्या सोन्याच्या ‎‎साठ्यापेक्षा जास्त आहे. ऑक्सफर्ड गोल्ड ग्रुपच्या ‎‎अहवालानुसार, जगातील एकूण सोन्यापैकी ११ टक्के‎सोने भारतीय महिलांकडे आहे.‎

भारतीयांच्या सोन्यावरील या अफाट प्रेमामागील‎कारण काय आहे? ही एक सुरक्षित आणि स्थिर‎गुंतवणूक मानली जाते. गेल्या २५ वर्षांतच सोन्याचा भाव‎४,००० रु. प्रति १० ग्रॅमवरून सुमारे १,००,००० रु. प्रति १०‎ग्रॅम इतका वाढला – २५ वर्षांत २५ पट वाढ. चक्रवाढ‎आधारावर सोन्याचे मूल्य दरवर्षी सुमारे १४ टक्क्यांनी‎वाढले आहे आणि ते दर पाच वर्षांनी दुप्पट होत आहे.‎त्या तुलनेत २००० ते २०२५ दरम्यान बीएसई सेन्सेक्स‎६,००० वरून ८०,००० पेक्षा जास्त अंकांपर्यंत वाढला‎आहे – २५ वर्षांत जवळजवळ १४ पट वाढ. हे १२ टक्के‎चक्रवाढ वार्षिक वाढ दर (सीएजीआर) दर्शवते.‎

सोने दीर्घकाळात इक्विटीपेक्षा चांगले कामगिरी करते.‎शेअरच्या तुलनेत सोन्याचे भाव कमी अस्थिर असतात.‎जगातील सर्वात रूढीवादी गुंतवणूकदारांपैकी एक‎असलेल्या भारतीय महिलांना हे चांगलेच माहिती आहे.‎सोन्यामुळे भारतीय कुटुंबांना लग्नासाठी पैसे उभारण्यास‎आणि दिवाळखोरी टाळण्यास मदत झाली आहे. पण,‎आर्थिक सुरक्षेसाठी ठेवलेल्या मृत मालमत्तेपेक्षा‎भारताच्या अर्थव्यवस्थेत सोन्याचा वापर अधिक‎उत्पादकपणे कसा करता येईल? आरबीआयच्या सोने‎गुंतवणूक योजनेला मर्यादित यश मिळाले आहे. सोने‎साठवण्याला पर्याय प्रदान करणे हे सॉवरिन गोल्ड बाँडचे‎उद्दिष्ट आहे. आरबीआयने म्हटल्याप्रमाणे सॉवरेन गोल्ड‎बाँड हा एक चांगला पर्याय आहे. यामुळे साठवणुकीचा‎धोका व खर्च कमी होतो. गुंतवणूकदारांना परिपक्वतेच्या‎वेळी सोन्याचे बाजार मूल्य व नियतकालिक व्याज‎याची खात्री दिली जाते. सोन्याचा दागिने म्हणून वापर‎करण्याच्या बाबतीतही सॉवरिन गोल्ड बाँड समस्यांपासून‎मुक्त आहे. परंतु, भारतीयांत भौतिक सोन्याचे आकर्षण‎इतके तीव्र आहे की, सॉवरिन गोल्ड बाँड पूर्णपणे‎लोकप्रिय झालेले नाहीत.‎

२०२४-२५ मध्ये भारताने ५८.०१ अब्ज डॉलर्सचे सोने‎आयात केले. तस्करीला आळा घालण्याच्या उद्देशाने‎आयात शुल्क १५ वरून ६ टक्क्यांपर्यंत कमी केल्याने‎२०२३-२४ मध्ये सोन्याची आयात २७ टक्क्यांनी वाढली.‎२०२४-२५ मध्ये भारताची एकूण व्यापारी तूट ९४.२६‎​​अब्जडा ॅलर होती. म्हणूनच २०२४-२५ मध्ये भारताची‎५८.०१ अब्ज डॉलर्सची सोन्याची आयात ही भारताच्या‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎व्यापार तुटीचा एक प्रमुख घटक आहे. तथापि,‎भारताच्या आयात बिलातील सर्वात मोठा घटक कच्चे‎तेल आहे, ज्याने २०२४-२५ मध्ये १३३ अब्ज डॉलर्सचे‎योगदान दिले.‎

सोन्याची आयात ही कच्च्या तेलाच्या आयातीपैकी‎निम्मी आहे आणि त्यावर नियंत्रण ठेवणे सोपे असले‎पाहिजे. परंतु, दरवर्षी अधिकाधिक सोने खरेदी‎करण्याची भारतीय कुटुंबांची अतृप्त भूक भारताची‎व्यापारी तूट वाढवत आहे. सोन्याकडे असलेले आकर्षण‎केवळ आर्थिकच नाही, तर सांस्कृतिक आणि‎भावनिकही आहे. भारतीय महिलांकडे ३ ट्रिलियन‎डॉलर्स किमतीचे २४,००० टनांपेक्षा जास्त सोने‎असल्याने आणि गेल्या आर्थिक वर्षात त्यांनी ५८ अब्ज‎डॉलर्स किमतीचे अंदाजे ६०० टन सोने खरेदी केले‎असल्याने सोन्याच्या किमती तेजीत राहण्याची शक्यता‎आहे.‎

‎‎‎‎‎‎‎‎२२ एप्रिलला पहलगाम येथे झालेल्या हत्याकांडाचे‎खोलवरचे धर्मांध स्वरूप भारताविरुद्ध पाकिस्तानच्या‎छुप्या युद्धाच्या एका नवीन टप्प्याचे संकेत देणारे होते.‎

पूर्वी पाकिस्तानपुरस्कृत दहशतवादी हल्ले सुरक्षा‎दलांना व लष्कराच्या छावण्यांना लक्ष्य करत असत,‎परंतु या वेळी दहशतवाद्यांनी नागरिकांना लक्ष्य केले.‎तेही काश्मीरच्या अर्थव्यवस्थेचा बदलता चेहरा‎दर्शवणाऱ्या पर्यटकांना आणि धर्माच्या आधारावर.‎पाकिस्तानच्या रणनीतीतील बदलाचे पहिले संकेत‎स्वतः लष्करप्रमुख असीम मुनीर यांनी दिले, तेव्हा त्यांनी‎पहलगाम हत्याकांडापूर्वी व नंतर द्विराष्ट्र सिद्धांत मांडून‎म्हटले की हिंदू-मुस्लिम एकत्र राहू शकत नाहीत, कारण‎ते जीवनाच्या प्रत्येक पैलूत वेगळे आहेत. पहलगाम‎हत्याकांडाने घेतलेले सांप्रदायिक वळण मुनीरच्या‎टिप्पण्यांच्या पार्श्वभूमीवरही पाहिले पाहिजे.‎अलीकडील वर्षां, कोणत्याही पाकिस्तानी‎लष्करप्रमुखाने काश्मीरवरील पाकिस्तानच्या दाव्यांचे ‎‎समर्थन करण्यासाठी द्विराष्ट्रीय सिद्धांताचा आधार‎घेतलेला नाही. ऑपरेशन सिंदूरच्या माध्यमातून मोदी ‎‎सरकारने पाकिस्तानसाठी नवी लाल रेषा ओढली आहे. ‎‎भविष्यातील दहशतवादी हल्ल्यांविरुद्ध हे ‘न्यू नाॅन्मल‎काम करते का हे पाहणे बाकी आहे. भूतकाळातील ‎‎अनुभवांवरून दिसून येते की, पाकिस्तान प्रत्येक वेळी‎नव्या जोमाने प्रत्युत्तर देतो. चिंताजनक बाब म्हणजे‎मुनीरची मानसिकता आपल्यासमोर नवीन आव्हाने‎निर्माण करते. त्यांच्या योजना काय आहेत हे येणारा‎काळच सांगेल, परंतु हेसुद्धा शक्य आहे की, ते त्यांचे‎देशांतर्गत अपयश लपवण्यासाठी या छुप्या युद्धाची‎व्याप्ती वाढवत आहेत.‎

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पाकिस्तानकडून भविष्यात‎कोणताही हल्ला झाल्यास त्याला कठोर लष्करी प्रत्युत्तर‎देण्याचा इशारा दिला, पण त्याच वेळी आपल्याला‎धारणांची लढाईही लढावी लागते. नॅरेटिव्ह मजबूत‎ठेवण्यासाठी देशात जातीय तणाव कमी करणे व‎सामाजिक संतुलन राखणे आपल्यासाठी अत्यावश्यक‎आहे. कोणालाही – विशेषतः मुनीरला – आपल्यासमोर‎द्विराष्ट्र सिद्धांताची बढाई मारण्याची संधी देऊ नये.‎पहलगाममधील दहशतवादावर सरकारची प्रतिक्रिया‎स्पष्ट व तीक्ष्ण होती. ऑपरेशन सिंदूरवरील मीडिया‎ब्रीफिंगचे नेतृत्व करण्यासाठी परराष्ट्र सचिव विक्रम‎मिस्री यांच्यासह दोन वेगवेगळ्या समुदायांतील महिला‎लष्करी अधिकाऱ्यांना निवडून त्यांनी आपल्या‎बहुलवादाचे प्रदर्शन केले. भारताकडून ही एक प्रभावी‎भूमिका होती. पाकिस्तानपुरस्कृत दहशतवादाबाबत‎भारताची भूमिका मांडण्यासाठी परदेशात पाठवलेल्या‎सात सर्वपक्षीय शिष्टमंडळांद्वारे केंद्र सरकारने‎बहुलवादाचा संदेश दिला. या शिष्टमंडळात एक‎मुस्लिम नेता व एक शीख चेहरा आहे. ख्रिश्चन समुदाय‎व ईशान्येकडील प्रतिनिधीही आहेत. दुर्दैवाने‎भाजपमधील काही लोकांना सरकारच्या संदेशाचे महत्त्व‎पूर्णपणे समजलेले नाही. प्रसिद्धी मिळवण्यासाठी स्वस्त‎युक्त्या वापरून त्यांनी स्वतःच्या सरकारला लाज‎आणली आहे.‎

मध्य प्रदेशातील भाजपचे राज्यमंत्री विजय शाह यांनी‎कर्नल कुरेशी यांच्याविरुद्ध जातीयवादी टिप्पणी करताना‎अपशब्द वापरले. काही दिवसांनी हरियाणा महिला‎आयोगाच्या अध्यक्षा रेणू भाटिया यांनी अशोका‎विद्यापीठाचे सहयोगी प्राध्यापक अली खान महमूदाबाद‎यांच्याविरुद्ध एका साध्या सोशल मीडिया पोस्टसाठी‎मोहीम सुरू केली, त्यांची मागणी जमिनीवर वास्तव‎आहे. सरकारने १७ मे रोजी आंतरराष्ट्रीय संपर्कासाठी‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎प्रतिनिधींची संपूर्ण यादी जाहीर केली आणि दुसऱ्याच‎दिवशी हरियाणा पोलिसांनी महमूदाबादला अटक केली.‎

अशा घटना जगात आपले कथन बिघडवतात. हा‎कठीण काळ आहे व संतुलित प्रतिसादाची आवश्यकता‎आहे. भारत-पाकिस्तान संघर्ष आता युद्धभूमीपासून‎परस्पर-नॅरेटिव्ह, कुशल राजनयिकता व जनसंपर्क‎सरावांच्या सूक्ष्म क्षेत्रात गेला आहे. अशा परिस्थितीत‎विजय शाह व रेणू भाटियांसारखे लोक आपल्याला‎न्याय देत नाहीत. आपल्याला सावधगिरीने बोलू‎शकतील व भारताचा दृष्टिकोन जगासमोर चांगल्या‎पद्धतीने मांडू शकतील अशा लोकांची गरज आहे.‎पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नुकत्याच झालेल्या‎मुख्यमंत्र्यांच्या बैठकीत एनडीए खासदारांना या वेळी‎अनावश्यक व चिथावणीखोर विधाने करू नका, असा‎इशारा दिला. हा संदेश जबाबदार लोकांपर्यंत पोहोचेल,‎अशी आशा करूया.‎