Sunday, November 22, 2026
Home Blog Page 21

दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर पशुधन वाचवण्यासाठी तातडीने मदत द्या

0
दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर पशुधन वाचवण्यासाठी तातडीने मदत द्या

प्रत्येक जनावरासाठी चारा-पाण्याचे थेट अनुदान देण्याची खासदार धैर्यशील मोहिते-पाटील यांची मागणी

अकलूज : दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर पशुपालकांसमोर चारा आणि पाण्याचे गंभीर संकट निर्माण झाले असून, पशुधन वाचवण्यासाठी शासनाने तातडीने आर्थिक मदत उपलब्ध करून द्यावी, अशी मागणी खासदार धैर्यशील मोहिते-पाटील यांनी मुख्यमंत्री महोदयांकडे केली आहे.

दुष्काळी परिस्थितीमुळे जनावरांसाठी पुरेशा प्रमाणात चारा उपलब्ध होत नसून पाण्याचीही मोठी टंचाई निर्माण झाली आहे. त्यामुळे पशुपालकांना जनावरे सांभाळणे आर्थिकदृष्ट्या कठीण होत आहे. अनेक शेतकरी आणि पशुपालकांचा उदरनिर्वाह पशुधनावर अवलंबून असल्याने शासनाने या संकटाकडे गांभीर्याने लक्ष देण्याची गरज असल्याचे खासदार मोहिते-पाटील यांनी म्हटले आहे.

प्रत्येक जनावरासाठी चारा आणि पाण्याकरिता थेट अनुदान पशुपालकांच्या बँक खात्यात जमा करावे, अशी प्रमुख मागणी त्यांनी केली आहे. त्यामुळे पशुपालकांना आवश्यकतेनुसार चारा व पाण्याची व्यवस्था करता येईल आणि दुष्काळाच्या काळात पशुधनाचे संरक्षण करणे शक्य होईल.

तसेच दूध उत्पादक शेतकऱ्यांना आर्थिक दिलासा देण्यासाठी शासनाने प्रति लिटर १५ रुपये अनुदान द्यावे, अशी मागणीही खासदार धैर्यशील मोहिते-पाटील यांनी केली आहे. दुष्काळामुळे जनावरांच्या संगोपनाचा खर्च वाढत असताना दूध उत्पादनातून मिळणारे उत्पन्न कमी होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे दूध उत्पादकांना अनुदान मिळाल्यास त्यांना आर्थिक आधार मिळू शकतो.

पशुधन हे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा आधार असून, दुष्काळाच्या काळात जनावरांची विक्री करण्याची वेळ शेतकऱ्यांवर येऊ नये, यासाठी शासनाने तातडीने निर्णय घेऊन प्रभावी मदत यंत्रणा उभी करावी, अशी मागणी खासदार मोहिते-पाटील यांनी केली आहे.

दुष्काळग्रस्त भागातील पशुपालकांना चारा, पाणी आणि आर्थिक मदत वेळेत उपलब्ध करून देऊन पशुधनाचे संरक्षण करण्यासाठी शासनाने तातडीने सकारात्मक निर्णय घ्यावा, अशी अपेक्षाही त्यांनी व्यक्त केली आहे.

गजानन चौकात गांधीजींच्या पुतळ्यास पुष्पहार; काँग्रेस पदाधिकाऱ्यांची उपस्थिती

0
गजानन चौकात गांधीजींच्या पुतळ्यास पुष्पहार; काँग्रेस पदाधिकाऱ्यांची उपस्थिती

गांधी जयंतीनिमित्त फलटण काँग्रेसकडून महात्मा गांधींना अभिवादन

फलटण : राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांच्या जयंतीनिमित्त फलटण तालुका व शहर काँग्रेस कमिटीच्या वतीने गजानन चौक येथील महात्मा गांधी यांच्या पुतळ्यास पुष्पहार अर्पण करून अभिवादन करण्यात आले. यावेळी काँग्रेस पदाधिकारी, कार्यकर्ते तसेच सामाजिक क्षेत्रातील मान्यवर उपस्थित होते.

राष्ट्रीय काँग्रेसचे प्रदेश प्रतिनिधी डॉ. श्री. सचिन भैय्या सूर्यवंशी (बेडके) यांच्या हस्ते महात्मा गांधी यांच्या पुतळ्यास पुष्पहार अर्पण करण्यात आला. यावेळी उपस्थितांनी महात्मा गांधी यांच्या सत्य, अहिंसा, स्वातंत्र्य, समता आणि सामाजिक ऐक्याच्या विचारांचे स्मरण करून त्यांना आदरांजली वाहिली.

यावेळी फलटण तालुका काँग्रेस कमिटीचे अध्यक्ष श्री. महेंद्र सूर्यवंशी (बेडके), शहर अध्यक्ष तथा नगरसेवक श्री. पंकज पवार, सामाजिक कार्यकर्ते अमीरभाई शेख, सिकंदर डांगे, अशोकराव भोसले यांच्यासह काँग्रेसचे पदाधिकारी व कार्यकर्ते उपस्थित होते.

कार्यक्रमास मनोहर गायकवाड, ताजुद्दीन बागवान, बालमुकुंद भट्टड, बालमभाई शेख, लक्ष्मण तात्या शिंदे, अल्ताफ पठाण, अजय इंगळे, विकास ननावरे, मंजेखान मेटकरी, नितीन जाधव, धनंजय गोरे, अमोल नलवडे, प्रमोद शहा, पोपट शिंदे, संतोष बाचल, हारून इनामदार, मनमोहन बरसावडे, भारत अहिवळे आदी उपस्थित होते.

महात्मा गांधी यांनी दिलेल्या सत्य, अहिंसा आणि सामाजिक ऐक्याच्या विचारांचा समाजात प्रसार करण्याची गरज यावेळी उपस्थितांनी व्यक्त केली. बदलत्या सामाजिक परिस्थितीत गांधीजींच्या विचारांचे महत्त्व अधोरेखित करत समाजात शांतता, बंधुभाव आणि एकोपा टिकवून ठेवण्यासाठी प्रयत्न करण्याचा संकल्प करण्यात आला.

गांधी जयंतीनिमित्त आयोजित या कार्यक्रमातून महात्मा गांधी यांच्या विचारांना उजाळा देत सामाजिक सलोखा, बंधुभाव आणि राष्ट्रीय एकात्मतेचा संदेश देण्यात आला.

राष्ट्रपिता महात्मा गांधी व माजी पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री यांच्या जयंती निमित्त फलटण शहरात स्वच्छता अभियान

0
राष्ट्रपिता महात्मा गांधी व माजी पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री यांच्या जयंती निमित्त फलटण शहरात स्वच्छता अभियान

फलटण : राष्ट्रपिता महात्मा गांधी आणि माजी पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री यांच्या जयंतीनिमित्त फलटण शहरात भव्य स्वच्छता अभियान राबविण्यात आले. शहरातील प्रमुख चौक, रस्ते आणि सार्वजनिक परिसरात स्वच्छता करून नागरिकांना स्वच्छतेचा संदेश देण्यात आला.

मा खासदार रणजितसिंह नाईक निंबाळकर आणि आमदार सचिन पाटील यांच्या मार्गदर्शनाखाली राबविण्यात आलेल्या या अभियानाला शहरातील विविध भागांत उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला. नगराध्यक्ष समशेरसिंह नाईक निंबाळकर यांच्या आदेशानुसार तसेच उपनगराध्यक्षा प्रियदर्शनी भोसले यांच्या सूचनेनुसार नगरपालिका प्रशासनाने स्वच्छता मोहिमेचे नियोजन केले.

या अभियानांतर्गत महात्मा गांधी चौक, डेक्कन चौक ते महावीर स्तंभ परिसर, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चौक, रिंग रोड, माळजाई मंदिर परिसर तसेच नगरपालिका परिसरात विशेष स्वच्छता करण्यात आली. रस्त्यालगतचा कचरा, सार्वजनिक ठिकाणी साचलेला कचरा आणि अस्वच्छता दूर करण्यासाठी नगरपालिका कर्मचाऱ्यांनी विशेष प्रयत्न केले.

अधिकारी-कर्मचाऱ्यांचा सक्रिय सहभाग

मुख्याधिकारी निखिल जाधव तसेच स्वच्छता व आरोग्य समितीचे सभापती सचिन अहिवळे यांच्या मार्गदर्शनाखाली हे अभियान राबविण्यात आले. नगरपालिका प्रशासनातील अधिकारी, कर्मचारी, मुकादम तसेच स्वच्छता निरीक्षक विनोद जाधव यांच्यासह स्वच्छता कर्मचाऱ्यांनी मोहिमेत सक्रिय सहभाग घेतला.

गांधी जयंतीच्या निमित्ताने राबविण्यात आलेल्या या स्वच्छता अभियानातून ‘स्वच्छ शहर, सुंदर शहर’ हा संदेश देण्यात आला. शहरातील सार्वजनिक ठिकाणे स्वच्छ ठेवण्याबरोबरच नागरिकांनीही स्वच्छतेची जबाबदारी स्वीकारावी, असे आवाहन यावेळी करण्यात आले.

सातारा जिल्हा बँकेच्या निवडणुकीत अर्जांचा पाऊस; २१ जागांसाठी २३६ नामनिर्देशनपत्रे

0
सातारा जिल्हा बँकेच्या निवडणुकीत अर्जांचा पाऊस; २१ जागांसाठी २३६ नामनिर्देशनपत्रे

शेवटच्या दिवशी १७० उमेदवारांचे अर्ज; छाननीनंतर माघारीकडे लक्ष

सातारा : सातारा जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या निवडणुकीसाठी अर्ज दाखल करण्याची प्रक्रिया गुरुवारी पूर्ण झाली. शेवटच्या दिवशी १७० उमेदवारांनी तब्बल २३६ नामनिर्देशनपत्रे दाखल केल्याने बँकेच्या २१ संचालकपदांसाठी इच्छुकांची मोठी संख्या समोर आली आहे. आता अर्जांची छाननी आणि त्यानंतर होणाऱ्या माघारीनंतर निवडणुकीचे खरे चित्र स्पष्ट होणार आहे.

अर्ज दाखल करण्याच्या शेवटच्या दिवशी सकाळपासूनच निवडणूक कार्यालयात उमेदवार, सूचक, समर्थक आणि कार्यकर्त्यांची गर्दी झाली होती. ग्रामविकास मंत्री जयकुमार गोरे, मदत व पुनर्वसन मंत्री मकरंद पाटील, सार्वजनिक बांधकाम मंत्री शिवेंद्रसिंहराजे भोसले यांच्यासह विविध राजकीय गटांतील प्रमुख नेत्यांनी आणि इच्छुकांनी अर्ज दाखल केले.

विकास सेवा सोसायटी मतदारसंघातील ११ जागांसाठी सातारा, जावळी, महाबळेश्वर, कराड, पाटण, कोरेगाव, खटाव, माण, खंडाळा, वाई आणि फलटण या तालुक्यांतून मोठ्या प्रमाणात अर्ज दाखल झाले आहेत. महिला राखीव, अनुसूचित जाती, इतर मागास प्रवर्ग, विमुक्त जाती-भटक्या जमाती यासह विविध मतदारसंघांतही अनेक उमेदवारांनी अर्ज दाखल केले आहेत.

अनेक मतदारसंघांत एकाच जागेसाठी एकापेक्षा जास्त दावेदार असल्याने गटांतर्गत स्पर्धाही समोर आली आहे. मात्र, दाखल झालेले सर्व अर्ज निवडणुकीपर्यंत कायम राहतीलच असे नाही. छाननीमध्ये कोणते अर्ज वैध ठरतात आणि त्यानंतर कोण कोण माघार घेतात, यावर अंतिम उमेदवारांची संख्या अवलंबून राहणार आहे.

जिल्हा बँकेची निवडणूक बिनविरोध करण्यासाठी महायुतीतील नेत्यांमध्ये समन्वयाची चर्चा सुरू असल्याचे शिवेंद्रसिंहराजे भोसले यांनी सांगितले आहे. त्यामुळे जागावाटप आणि उमेदवारांबाबतची तडजोड माघारीच्या टप्प्यात होण्याची शक्यता आहे.

दरम्यान, काही मतदारसंघांत प्रमुख इच्छुकांनी पर्यायी उमेदवार म्हणून कुटुंबातील सदस्यांचेही अर्ज दाखल केले आहेत. पत्नी, भाऊ, मुलगा किंवा इतर नातेवाईकांच्या उमेदवारीमुळे काही ठिकाणी एकाच राजकीय गटाशी संबंधित अनेक चेहरे निवडणूक प्रक्रियेत दिसत आहेत.

आता ५ ऑक्टोबर रोजी अर्जांची छाननी होणार आहे. त्यानंतर माघारीच्या प्रक्रियेनंतर कोणत्या मतदारसंघात किती उमेदवार प्रत्यक्ष मैदानात राहतात, हे स्पष्ट होणार आहे. त्यामुळे सध्या दाखल झालेल्या अर्जांपेक्षा छाननी आणि माघारीनंतरचे चित्र अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे.

राजेवाडीतील तरुणीच्या खुनाचा १६ दिवसांत छडा; वडील आणि चुलते पोलिसांच्या ताब्यात

0
राजेवाडीतील तरुणीच्या खुनाचा १६ दिवसांत छडा; वडील आणि चुलते पोलिसांच्या ताब्यात

सीसीटीव्ही, तांत्रिक विश्लेषण आणि गोपनीय माहितीच्या आधारे तपासाला मिळाली दिशा; कौटुंबिक वादातून खून झाल्याचे प्राथमिक तपासात निष्पन्न

शिरवळ : राजेवाडी परिसरातील रस्त्यालगत १४ सप्टेंबर रोजी बेवारस अवस्थेत आढळलेल्या तरुणीच्या मृतदेहाची ओळख पटविण्याचे मोठे आव्हान पोलिसांसमोर होते. मात्र, घटनास्थळापासून सातारा-पुणे महामार्गापर्यंतच्या सीसीटीव्ही फुटेजची बारकाईने तपासणी, तांत्रिक विश्लेषण आणि गोपनीय माहितीच्या आधारे पोलिसांनी संशयित वाहनाचा माग काढला. त्यानंतर या प्रकरणाला निर्णायक वळण मिळाले असून मृत तरुणीची ओळख हर्षदा हणुमंत जाधव (वय १९, रा. जांभुळवाडी, आंबेगाव खुर्द, ता. हवेली, जि. पुणे) अशी पटली आहे.

या प्रकरणी हर्षदाचे वडील हणुमंत दामोदर जाधव आणि चुलते बाळू अंकुश जाधव यांना पोलिसांनी ताब्यात घेतले आहे.

१४ सप्टेंबर रोजी शिरवळ-राजेवाडी मार्गावरील निर्जन परिसरात एका तरुणीचा मृतदेह आढळून आला होता. सुरुवातीला शिरवळ पोलिस ठाण्यात अकस्मात मृत्यूची नोंद करण्यात आली. मात्र, मृतदेहाची स्थिती आणि घटनास्थळावरील परिस्थिती संशयास्पद वाटल्याने पोलिसांनी घातपाताच्या शक्यतेने तपास सुरू केला. मृतदेहाची ओळख पटत नसल्याने तपासासमोर आणखी मोठे आव्हान निर्माण झाले होते.

दरम्यान, स्थानिक गुन्हे शाखेच्या पथकाने घटनास्थळ परिसरासह शिरवळ ते पुणे या मार्गावरील विविध ठिकाणच्या सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांचे फुटेज तपासले. पुणे, भोर, कापूरहोळ, नसरापूर तसेच सातारा-पुणे महामार्गावरील सीसीटीव्ही फुटेजची सखोल छाननी करण्यात आली. या तपासातून संशयास्पद हालचाली करणाऱ्या एका वाहनाचा माग पोलिसांना मिळाला.

यानंतर तांत्रिक तपास, वाहनाची माहिती आणि गोपनीय सूत्रांकडून मिळालेल्या माहितीद्वारे पोलिसांनी तपासाची दिशा निश्चित केली. सलग तपासानंतर मृत तरुणीची ओळख हर्षदा जाधव अशी पटविण्यात पोलिसांना यश आले.

पोलिसांच्या प्राथमिक तपासानुसार, कौटुंबिक वादातून हर्षदा जाधव हिचा खून झाल्याचे समोर आले आहे. हर्षदाला बाहेर हॉटेलमध्ये जेवण्यासाठी जाण्याच्या बहाण्याने वडील आणि चुलत्याने वाहनातून नेले. त्यानंतर तिच्या डोळ्यांत व तोंडात चटणी टाकून तोंड-नाक दाबून तिचा खून केल्याचे तपासात समोर आले आहे. खून केल्यानंतर तिचा मृतदेह राजेवाडी परिसरात आणून टाकण्यात आल्याचेही पोलिस तपासात निष्पन्न झाले आहे.

पोलीस अधीक्षक निखील पिंगळे आणि अपर पोलीस अधीक्षक वैशाली कडुकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली स्थानिक गुन्हे शाखेचे पोलीस निरीक्षक विश्वजीत घोडके यांच्या नेतृत्वाखाली या प्रकरणाचा तपास करण्यात आला. पोलीस उपनिरीक्षक चंद्रकांत पुजारी यांच्या पथकाने सलग १६ दिवस तपास करून प्रकरणाचा छडा लावला.

या प्रकरणी शिरवळ पोलिस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला असून, पुढील तपास शिरवळ पोलिस करीत आहेत.

श्रेया मानेची विभागीय बुद्धिबळ स्पर्धेत रौप्य कामगिरी; राज्यस्तरीय स्पर्धेसाठी निवड

0
श्रेया मानेची विभागीय बुद्धिबळ स्पर्धेत रौप्य कामगिरी; राज्यस्तरीय स्पर्धेसाठी निवड

श्रेया मानेची विभागीय बुद्धिबळ स्पर्धेत रौप्य कामगिरी; राज्यस्तरीय स्पर्धेसाठी निवड

फलटण प्रतिनिधी : क्रीडा व युवक सेवा संचालनालय, महाराष्ट्र राज्य, पुणे आणि जिल्हा क्रीडा अधिकारी कार्यालय, सांगली यांच्या वतीने आयोजित शासकीय शालेय विभागीय बुद्धिबळ स्पर्धेत कमला निंबकर बालभवनची विद्यार्थिनी कु. श्रेया प्रमोद माने हिने उल्लेखनीय कामगिरी करत १४ वर्षांखालील मुलींच्या गटात विभागीय स्तरावर द्वितीय क्रमांक पटकावला. या कामगिरीमुळे तिची राज्यस्तरीय शालेय बुद्धिबळ स्पर्धेसाठी निवड झाली आहे.

स्पर्धेत श्रेयाने एकूण सहा फेऱ्यांमध्ये चार विजय आणि दोन बरोबरी मिळवत पाच गुणांची कमाई केली. विशेष म्हणजे पहिल्या तीन खेळाडूंनी प्रत्येकी पाच गुण मिळवल्याने अंतिम क्रमवारी निश्चित करण्यासाठी बुकोल्झ टायब्रेकरचा आधार घेण्यात आला. त्यामध्ये श्रेयाने द्वितीय क्रमांक मिळवत रौप्यपदक पटकावले.

श्रेयाच्या या यशामध्ये तिचे वडील तथा कमला निंबकर बालभवनचे लेखापाल श्री. प्रमोद माने यांचा मोलाचा वाटा असून, तिला क्रीडा शिक्षिका निता सस्ते यांचे मार्गदर्शन लाभले.

स्पर्धेच्या आयोजनासाठी मुख्य क्रीडा अधिकारी किरण बोराडकर, लठ्ठे एज्युकेशन सोसायटीचे सेक्रेटरी सुहास पाटील, गव्हर्निंग सदस्य दीपक पाटील, सहाय्यक क्रीडा अधिकारी मोकाशी मॅडम, आयोजक प्रवीण नंदगावे, शारीरिक शिक्षण संघटना सचिव सचिन हरोले तसेच सांगली बुद्धिबळ संघटना सचिव चंद्रकांत वळवडे यांचे सहकार्य लाभले.

श्रेया मानेच्या या यशाबद्दल कमला निंबकर बालभवनच्या बालवाडी, प्राथमिक, माध्यमिक व ‘आपली शाळा’ विभागातील मुख्याध्यापक, शिक्षक व कर्मचारी, पालक आणि विद्यार्थ्यांनी तिचे अभिनंदन केले असून, आगामी राज्यस्तरीय स्पर्धेसाठी शुभेच्छा दिल्या आहेत.

गांधी नावाचे गारुड : शिक्षणातून माणूस घडविण्याची वाट

0
गांधी नावाचे गारुड : शिक्षणातून माणूस घडविण्याची वाट

गांधी नावाचे गारुड : शिक्षणातून माणूस घडविण्याची वाट

नई तालीमपासून आनंद निकेतनपर्यंतचा एक शैक्षणिक प्रवास

फलटण प्रतिनिधी :- ‘गारुड करणे’ याचा अर्थ मोहणे, ताबा मिळवणे असा होतो. म्हणून आपण बोलताना कधीकधी ‘अमुकतमुक व्यक्तीने मनावर गारुड केले’ असे म्हणतो. येथे अमुकतमुकच्या जागी एखादी व्यक्ती, कला किंवा अन्य कोणतीही गोष्ट असू शकते. याचाच समानार्थी शब्दप्रयोग म्हणजे ‘मनावर अधिराज्य गाजवणे’. म्हणूनच सापावर ताबा किंवा नियंत्रण मिळवणाऱ्याला ‘गारुडी’ म्हणत असावेत.

लौकिक अर्थाने गांधी नावाचे हे असेच एक गारुड आहे, जे आजही लोकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवत आहे. गांधी जयंतीच्या निमित्ताने गांधीजींच्या विचारांकडे पाहताना राजकारण, स्वातंत्र्यलढा, सत्य आणि अहिंसा यांच्याबरोबरच त्यांच्या शिक्षणविषयक विचारांकडे पाहणेही तितकेच महत्त्वाचे ठरते. कारण गांधीजींसाठी शिक्षण म्हणजे केवळ अक्षरओळख, परीक्षा किंवा पदवी मिळविण्याचे साधन नव्हते. शिक्षण म्हणजे माणसाच्या शरीराचा, मनाचा, बुद्धीचा आणि अंतःकरणाचा विकास करणारी प्रक्रिया होती.

गांधीजींच्या शिक्षणविषयक विचारांचा मागोवा घेताना त्यांची ‘नई तालीम’ किंवा ‘बुनियादी शिक्षणपद्धती’ आजच्या स्थितीत कुठे आहे, हा प्रश्न साहजिकच उपस्थित होतो. ती सर्वदूर पोहोचू शकली नाही, त्याची कारणे काय आहेत? काय होती ही शिक्षणपद्धती? आणि आजच्या शिक्षणव्यवस्थेत तिचे कोणते विचार पुन्हा नव्याने समोर येताना दिसतात?

गांधीजींनी स्वराज्यप्राप्तीपूर्वी, १९३७ साली, ‘नई तालीम’ म्हणजेच बुनियादी शिक्षणपद्धतीचा विचार देशासमोर मांडला. ती आपली सर्वोत्तम व शेवटची देणगी असल्याचे गांधीजींनी नमूद केले आहे. त्यांच्या मते, शिक्षणाचा व ज्ञानाचा विचार अनादि असतो. तो नवा नसतो; पण मधूनमधून तो विचार मंद पडत जातो. नव्या युगाबरोबर नव्या रूपात त्याला प्रकाशित करावे लागते. असे केले म्हणजे ती एक नवीन वस्तू बनते.

या विचारात गांधीजींच्या शिक्षणदृष्टीचे सार दडलेले आहे. शिक्षण ही स्थिर किंवा एका चौकटीत बंदिस्त असणारी गोष्ट नाही. ते काळानुसार बदलणारे, समाजाच्या गरजांशी जोडले जाणारे आणि प्रत्येक पिढीला नव्याने अर्थ देणारे असते. त्यामुळे प्रत्येक पिढीमध्ये शिक्षणाला नव्या रूपात मांडावे लागते आणि त्यातूनच नवनिर्मिती आकाराला येते, असे गांधीजींना वाटत होते.

गांधीजींनी वर्धा येथील सेवाग्राम आश्रमात बुनियादी शिक्षणपद्धती अनेक वर्षे वापरली. जरी यात प्रामुख्याने प्राथमिक शिक्षणासंबंधीचा विचार अंतर्भूत होता, तरी पुढे गांधीजींच्या विचारांना मूर्त रूप देण्यासाठी विविध शिफारशी स्वीकारण्यात आल्या. पूर्व-बुनियादी शाळेच्या कार्यक्रमाविषयी आपल्या कार्यकर्त्यांशी गप्पागोष्टी करताना गांधीजी म्हणाले होते की, ही सर्व मुले आपली आहेत. त्यांचे शरीर सुदृढ बनले, त्यांची बौद्धिक वाढ झाली, त्यांना चांगल्या सवयी लागल्या आणि ती सद्वर्तनी बनली, म्हणजे पूर्व-बुनियादी शिक्षणाचा हेतू सफल झाला. मुलांना अशा तऱ्हेने शिकवायचे की त्यांनी नवीन गोष्टींची निर्मिती करायला सुरुवात करावी. अशा निर्मितीतच कलेचाही समावेश होतो.

गांधीजींना अभिप्रेत असणारी शिक्षणप्रणाली त्यामुळे व्यापक होती. स्वच्छता प्रशिक्षण, सकस आहार, निरोगी आरोग्य, कोणत्याही कामात कठोर परिश्रम व साधना, देशभक्ती, माता-पित्यांची सेवा अशा अनेक गोष्टी तिच्यात अंतर्भूत होत्या. प्रत्येक माणसात जे सुप्त सामर्थ्य असते, ते बाहेर काढून त्याचे प्रकटीकरण करणे हे शिक्षणाचे मूळ उद्दिष्ट आहे, असे गांधीजी मानत. शिक्षण हे माणूस घडवणारे असते. सामाजिक समता निर्माण करण्यासाठी शिक्षण मुठभर लोकांची मिरासदारी न राहता ते तळागाळातील प्रत्येक घटकापर्यंत पोहोचले पाहिजे, अशी त्यांची भूमिका होती.

मातृभाषेतून शिक्षण

गांधीजींच्या बुनियादी शिक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे मातृभाषेतून शिक्षण. सर्व भारतीयांना शिक्षण सुलभ व परिणामकारक करण्यासाठी ते मातृभाषेतून देणे आवश्यक आहे, असे गांधीजी मानत. त्यांच्या मते, मातृभाषेतून शिक्षण देणे हाच खऱ्या शिक्षणाचा पाया आहे. त्यातून विद्यार्थ्यांच्या आत्मविकासाला खरा वाव मिळतो.

मातृभाषेतून शिक्षण देणे का गरजेचे आहे, याचा विचार आधुनिक काळातील मेंदू संशोधनाच्या संदर्भातही केला जातो. गांधीजींनी मात्र हा विचार आपल्या काळातच मांडला होता. मुलांबरोबर आपण जे काम करू, ते त्यांच्या रोजच्या जीवनाशी संबंध राखणारे असले पाहिजे, असे त्यांचे मत होते.

“The proper teaching of mother tongue is the foundation of all education. Without the capacity to speak effectively and read and write correctly and lucidly, no one can develop precision of thought or clarity of ideas. Moreover, it is a means of introducing the child to the rich heritage of his people’s ideas, emotions and aspirations, and can therefore be made a valuable means of social education, while also instilling right ethical and moral values .Also it is a natural outlet for the expression of the child’s aesthetic sense and appreciation and if proper approach is adopted, the study of literature become a source of joy and creative expression.(Basic Education page-17)

मातृभाषेतून शिक्षणाचे महत्त्व यामुळे अधिक स्पष्ट होते. मातृभाषा ही परिसराची भाषा असते. भाषेला सामाजिक संदर्भ असतो. मातेच्या उदरातून मूल जेव्हा जन्माला येते, पुढे ते आपल्या आईकडून मातृभाषा शिकते आणि त्यातून त्याचे भावविश्व तयार होते. त्याच्या दैनंदिन जीवनातील घटना, प्रसंग व परिसरातील गोष्टींचा समावेश भाषा शिक्षणात झाला पाहिजे.

काही वेळेस मुलांची घरची भाषा, त्या गावची भाषा व त्या राज्याची भाषा वेगळी असल्यामुळे आपल्या भावना व्यक्त करण्यास अडचण येते. त्याचप्रमाणे त्याला त्याचे प्रतिबिंब शाळेत कुठेच दिसत नाही. त्यामुळे त्यांना शाळा नकोशी वाटते. अशी मुले शाळेपासून आणि शिक्षणापासून दुरावतात. म्हणून मातृभाषेतून शिक्षण देण्याचा आग्रह गांधीजी धरत.

मुलोद्योग : कामातून ज्ञानाकडे

गांधीजींच्या शिक्षणविचारातील आणखी एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे ‘मुलोद्योग’ किंवा Craft. केंद्रीभूत अथवा मूलभूत उद्योग. जीवनाला आवश्यक असे उद्योग म्हणजे मुलोद्योग. सर्वसामान्य भारतीय माणसाच्या जीवनात अन्न, वस्त्र व निवारा यांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. गांधीजींनी हे ओळखले. म्हणूनच त्यांनी शेती, सूतकताई व विणकाम, सुतारकाम अशा ग्रामीण जीवनात महत्त्व प्राप्त झालेल्या गोष्टींचा समावेश शिक्षणात आणि अभ्यासक्रमात करण्याची सूचना मांडली.

मुलोद्योगी शिक्षण म्हणजे उत्पादक उद्योगाच्या माध्यमातून द्यावयाचे शिक्षण, असे गांधीजींना महत्त्वाचे वाटत होते. यातून विद्यार्थ्यांना कृतियुक्त शिक्षण देण्यास मदत होते. उद्योगातील प्रक्रिया आणि त्यामागील विविध विषयांची माहिती विद्यार्थ्यांना सहज उपलब्ध होते. मुलोद्योगातून बनवलेल्या वस्तूंना किंमतही मिळते. त्यामुळे आर्थिक विकासाला चालना मिळते.

या लोकोपयोगी उद्योगांमुळे विद्यार्थ्यांचा खेड्यातील लोकांशी सहज संबंध येतो आणि जिव्हाळ्याचे संबंध निर्माण होतात. डॉ. झाकीर हुसेन समितीने गांधीजींच्या विचारांना मूर्त रूप देण्याचा प्रयत्न केला. वर्धा शिक्षण योजनेत त्याचा समावेश करण्यात आला. सूतकताई व विणकाम यांच्याबरोबर पुढे सुतारकाम, शेती यांचाही समावेश करण्यात आला. कागदकाम, पुठ्ठाकाम व बागकाम यांसारख्या उपमुलोद्योगांचाही स्वीकार करण्यात आला.

मुलोद्योगामुळे मानसशास्त्रीयदृष्ट्या मुलांच्या कौशल्यविकासाला विशेष वाव मिळाला. एवढ्यावरच न थांबता या उद्योगातून मुलांना प्रत्यक्ष क्रियानुभवाचे ज्ञान मिळाले. यातून कष्टाची, स्वावलंबनाची व सहकार्याची भावना वृद्धिंगत झाली. खेड्यातील उद्योग शाळेत करण्यामुळे एक प्रकारचे आनंददायी वातावरण तयार झाले. सामाजिक समता वाढीस लागली.

या उद्योगातून एखादी वस्तू आपण स्वतः बनवतो आहोत, याचे समाधान विद्यार्थ्यांना वाटते. त्या वस्तूचे सौंदर्य आणि तिची योग्य किंमत यांची जाणीव त्यांना होते. हीच व्यवस्था सर्वांगीण शिक्षण देणारी आहे. ग्रामीण अर्थव्यवस्था मजबूत करण्याच्या हेतूने चरखा हा ग्रामीण लघुउद्योगाचा केंद्रबिंदू गांधीजींनी मानला. मात्र, गांधीजींना या उद्योगातून केवळ विणकर, सुतार किंवा शेतकरी तयार करायचे नव्हते. वेळेचा सदुपयोग करून ज्ञान आणि कर्म यांचे महत्त्व विद्यार्थ्यांमध्ये रुजवायचे होते.

वर्धा शिक्षण योजना कृतीकेंद्रित असल्याने विद्यार्थ्यांच्या जिज्ञासावृत्तीला चालना देणारी होती. पुस्तकी ज्ञानाला नुसते महत्त्व न देता प्रत्यक्ष कृतीवर भर देणारी होती. यातून विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास, नवीन शिकण्याची आणि नवनिर्मितीची भावना वृद्धिंगत झाली. उद्योगांमुळे ज्ञानेंद्रिये आणि कर्मेंद्रिये उपयोगात आणता आली. ‘ज्ञाताकडून अज्ञाताकडे’, ‘सुगमाकडून दुर्गमाकडे’ आणि ‘मूर्ताकडून अमूर्ताकडे’ नेणारा हा शिक्षणप्रवास होता.

गांधीजी म्हणतात, ‘शिक्षण केवळ साहित्यप्रधान करणे हा एक गुन्हाच आहे. अशा साहित्यप्रधान शिक्षणामुळे विद्यार्थी शारीरिक श्रम करण्यास असमर्थ ठरतात. यासाठी बाल्यावस्थेपासूनच मुलांच्या मनावर श्रमाचे महत्त्व बिंबवले पाहिजे.’

पुढे ते म्हणतात, ‘हस्तव्यवसाय आणि उद्योग या माध्यमातून सर्व शिक्षण देण्याची मला आवश्यकता वाटते.’ अशाप्रकारे गांधीजींनी कृतियुक्त शिक्षणावर भर दिला.

शारीरिक, मानसिक आणि आध्यात्मिक विकास

गांधीजींनी शारीरिक शिक्षण सक्तीचे करण्याचा आग्रह धरला. शाळेमध्ये शारीरिक शिक्षणाला महत्त्व दिले म्हणजे मुलांना व्यायामाचे महत्त्व पटेल. सुदृढ शरीरात सुदृढ मन वास करते, ही धारणा त्यामागे होती. आपल्या संस्कृतीतील ध्यानधारणा, प्राणायाम आणि योगासने यांचा उपयोग विद्यार्थ्यांच्या विकासासाठी व्हावा, अशी त्यांची भूमिका होती.

गांधीजींनी शिक्षणाची व्याख्या करताना शारीरिक, मानसिक व आध्यात्मिक बाबतीतील उच्च तत्त्वांचे अविष्करण म्हणजे शिक्षण होय, असे म्हटले आहे. ज्याप्रमाणे त्यांनी शारीरिक शिक्षणाचा आग्रह धरला, त्याप्रमाणे आध्यात्मिक शिक्षणाचाही आग्रह धरला.

आई-वडिलांनी मुलांना आपल्या धर्मग्रंथांची ओळख करून द्यावी, पुराणातील उच्च आदर्श, नीतिकथा, सुभाषिते, नीतिवचने व प्रार्थना यांचा परिचय करून द्यावा, असे गांधीजी म्हणत. त्यांच्या मते, या गोष्टी आत्मिक विकासासाठी तसेच मनःशांतीसाठी उपयुक्त आहेत.

अध्यात्मिक ज्ञानाशिवाय असणारे शिक्षण म्हणजे पाया नसलेली भिंत किंवा सफेदी दिलेले थडगे, अशी त्यांनी त्याची तुलना केली आहे. अशा प्रकारे गांधीजींनी शारीरिक, मानसिक आणि आध्यात्मिक विकासाला चालना देणाऱ्या शिक्षणाचा आग्रह धरला.

मात्र शारीरिक शिक्षणाचा अर्थ हिंसेची शक्ती निर्माण करणे नव्हे, तर अहिंसेचे आचरण करण्यासाठी शरीर सक्षम करणे हा होता. त्यामुळे शारीरिक शिक्षणाच्या संदर्भातही गांधीजींच्या विचारांच्या केंद्रस्थानी अहिंसा होती.

शिक्षण म्हणजे माणूस घडविण्याची प्रक्रिया

गांधीजींच्या शिक्षणपद्धतीत आजही विचार करण्यासारखे सामर्थ्य आहे. त्यासाठी आजच्या शिक्षणपद्धतीत काही मूलभूत बदल करावे लागतील. यातून विद्यार्थ्यांचा केवळ शैक्षणिक विकासच नव्हे, तर सर्वांगीण विकास घडून येऊ शकतो.

गांधीजींनी जीवनाचा समग्रपणे विचार केला होता. त्यांनी प्रचलित शिक्षणव्यवस्थेवर टीका करून त्यात काही आमूलाग्र बदल सुचवले. शिक्षणाचे सत्य स्वरूप स्पष्ट करताना ते म्हणतात, ‘आम्ही काय शिकतो याची आई-बापांना पर्वा नसते. शिक्षण म्हणजे परीक्षा देण्यासाठी केलेली हमाली असेच प्रायः मानले जाते, आणि परीक्षा होताक्षणीच केलेला अभ्यास लवकरात लवकर विसरून जाण्याचा प्रयत्न केला जातो.’

परीक्षाकेंद्री शिक्षणाबाबत गांधीजींची ही चिंता आजही विचार करायला लावणारी आहे. शिक्षणाचा परिणाम विद्यार्थ्यांच्या जीवनात, विचारात आणि वर्तनात दिसला पाहिजे. केवळ पाठांतर आणि परीक्षा यापुरते शिक्षण मर्यादित राहू नये, हा त्यांच्या विचारांचा गाभा होता.

शिक्षण हे फक्त शाळेतच मिळते असे नाही. जगाच्या शाळेत प्रत्येकजण प्रत्येक क्षणी काही ना काही नवीन शिकत असतो. निसर्गातील प्रत्येक घटकातून, परिसरातून रोज नवनवीन गोष्टी आपण कळत-नकळत शिकत असतो. शिक्षण जीवनाशी जोडलेले असेल तरच त्याचा खरा अर्थ उलगडतो.

शिक्षक हा मार्गदर्शक

गांधीजींच्या शिक्षणविचारात शिक्षकाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. शिक्षकाने केवळ विषय शिकवणारा म्हणून नव्हे, तर मार्गदर्शक म्हणून काम करावे, असे गांधीजी मानत. शिक्षकाने स्वतःही नवनवीन गोष्टी शिकल्या पाहिजेत. त्यांची वेळोवेळी प्रशिक्षणे झाली पाहिजेत. शिक्षकी पेशा हा विद्यार्थ्यांच्या हृदयाला स्पर्श करणारा असायला हवा.

गांधीजी म्हणतात, ‘कितीही किंमत द्यावी लागो, परंतु आपल्या मुलांसाठी उत्तम शिक्षक मिळवता आले पाहिजेत.’

शिक्षकाच्या व्यक्तिमत्त्वाबाबत गांधीजींची भूमिका अधिक कठोर होती. त्यांच्या मते, शिक्षकाने शीलवान आणि चारित्र्यसंपन्न असले पाहिजे. कारण शिक्षक जे पुस्तकातून शिकवतो त्यापेक्षा त्याच्या प्रत्यक्ष जीवनातून विद्यार्थी अधिक शिकतात.

गांधीजी विद्यार्थ्यांना उद्देशून म्हणतात, ‘शिक्षक पुस्तकातून जे शिकवतात वा व्याख्यानाद्वारा जे ज्ञानभांडार विद्यार्थ्यांच्या पदरात टाकतात, त्यापेक्षा शिक्षकांच्या प्रत्यक्ष जीवनापासून विद्यार्थी अधिक गोष्टी आत्मसात करतात, असा माझा अनुभव आहे.’

यातून गांधीजींच्या शिक्षणदृष्टीतील शिक्षकाचे स्थान स्पष्ट होते. शिक्षक हा केवळ अभ्यासक्रम पूर्ण करणारा नसून विद्यार्थ्यांसमोर जगण्याचा एक आदर्श ठेवणारा असतो. म्हणूनच शिक्षकांनी शिकवणे हा केवळ आपला पेशा न समजता माणूस घडविणारे एक उदात्त कर्तव्य आहे, या भावनेने अध्यापन करावे, अशी गांधीजींची अपेक्षा होती.

काम आणि ज्ञानाचा समन्वय

गांधीजींचा शिक्षणविषयक विचार प्रत्यक्ष कृतीत आणण्यासाठी शाळांमध्ये काही मूलभूत उद्दिष्टे समोर ठेवून शालेय कामकाज करणे आवश्यक आहे.

१) काम आणि ज्ञानाचा समन्वय
२) अन्न, वस्त्र, निवारा
३) समतामूलक, अहिंसक समाजनिर्माण
४) जीवनातील अनुभव घेऊन कृतीशील शिक्षण
५) शरीर, मन, बुद्धीचा वापर
६) सामाजिक भान, प्रामाणिकपणा व आरोग्य

आजच्या काळात यामध्ये माहिती आणि तंत्रज्ञानाचा अध्ययन-अध्यापनातील प्रभावी वापरही जोडला पाहिजे. तंत्रज्ञान हे शिक्षणाचा पर्याय नसून शिक्षण अधिक परिणामकारक करण्याचे साधन ठरू शकते. गांधीजींच्या मूलभूत विचारांना आधुनिक साधनांची जोड देणे, हीच त्यांच्या विचारांची समकालीन मांडणी ठरू शकते.

नई तालीमसमोरील प्रश्न

वर्धा शिक्षण परिषदेच्या काळात बुनियादी शिक्षणाचा विचार व्यापक पातळीवर पुढे आला. पुढे स्वातंत्र्योत्तर भारतात विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि आधुनिक शिक्षणाच्या विविध प्रवाहांनी वेग घेतला. या प्रक्रियेत नई तालीमचा प्रभाव कमी होत गेला.

गांधीजींची शिक्षणविषयक बुनियादी शिक्षणपद्धती किंवा नई तालीम शिक्षणपद्धती राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणात आणि विविध शैक्षणिक धोरणांमध्ये अधिक ठोसपणे प्रतिबिंबित व्हायला हवी होती, असा विचार अनेक शिक्षणतज्ज्ञांनी मांडला आहे. राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा २००५ मध्ये ‘काम आणि शिक्षण’ या संकल्पनेला स्वतंत्र स्थान देण्यात आले. उत्पादक कामातून आणि हस्तउद्योगातून शिक्षण होऊ शकते, हा विचार डॉ. अनिल सदगोपाल आणि डॉ. कृष्णकुमार यांनी पुन्हा एकदा देशासमोर मांडण्याचा प्रयत्न केला. या विचारांचा अभ्यासक्रमाच्या आराखड्यात समावेश करण्यात आला.

याच विचारपरंपरेशी जोडलेला एक महत्त्वाचा प्रयोग म्हणजे आनंद निकेतन शाळा.

नई तालीम संकल्पनेवर आधारित शाळा : आनंद निकेतन

वर्धा सेवाग्राम आश्रम येथे २००५ साली आनंद निकेतन शाळा सुरू झाली. मन, बुद्धी आणि शरीर यांचा सर्वांगीण विकास करणारे एकात्मिक स्वरूपाचे शिक्षण आणि त्यामध्ये उत्पादक कामाला महत्त्वाचे स्थान, या विचारातून सुषमा शर्मा यांच्या प्रयत्नातून ही शाळा सुरू झाली.

उत्पादक कामाला महत्त्व का दिले गेले, याचे कारण सुषमा शर्मा सांगतात, “बहुसंख्य लोक श्रमजीवी, कष्टकरी आहेत आणि समाजाच्या धारणेसाठी त्यांचे श्रम अतिशय मोलाचे आहेत. त्यांच्या श्रमाला आणि ज्ञानाला शास्त्रीय ज्ञानाची जोड अनौपचारिक पद्धतीने देता यावी आणि त्यातून निर्माण होणारी शिक्षणपद्धती बहुसंख्य लोकांना स्वाभिमानाने जगता येण्याची व आत्मसन्मान मिळवून देणारी असेल.”

म्हणून या शिक्षणपद्धतीत उत्पादक कामाला महत्त्व देण्यात आले.

वरील उद्दिष्टांचा विचार करून आनंद निकेतनमध्ये अध्यापन सुरू आहे. नई तालीम शिक्षणपद्धतीचे एक दिशादर्शक प्रतिनिधित्व आनंद निकेतन करते. सर्वांगीण विकास, श्रमावर आधारित शिक्षण आणि हाताच्या कामाला बुद्धीची जोड हा त्याचा केंद्रबिंदू आहे.

मातीच्या वस्तू, कलर पेंटिंग, सुतळीपासून विविध वस्तू, चिकटकाम इत्यादी गोष्टींना येथे स्थान आहे. या कामात मन, हात आणि शरीर यांचा सुरेख संगम साधला जातो. हाताच्या कामाचे रूपांतर केवळ उत्पादनात न होता त्यातून कला, ज्ञान, कल्पकता आणि आत्मविश्वास विकसित करण्याचा प्रयत्न केला जातो.

स्वयंशिस्त

बालवाडीपासून ते इयत्ता दहावीपर्यंतचे वर्ग सुरू असून मुलांमध्ये स्वयंशिस्त आहे. मुले आपापली कामे करतात, आवश्यकतेनुसार इतरांना मदत करतात तसेच इतरांची मदत घेतात.

बालवाडी

वर्गात मुलांची दररोज हजेरी घेतली जाते. ते काम मुले स्वतःचे स्वतः करतात. वेल्क्रोच्या मदतीने मुलांच्या उंचीचा विचार करून डिस्प्ले बोर्ड लावला असून त्याठिकाणी लाल आणि हिरवे घोटीव पेपरचे तुकडे ठेवले आहेत. उपस्थित असतील तर हिरवा तुकडा आणि गैरहजर असतील तर लाल तुकडा विद्यार्थी स्वतः लावतात.

मागे असणाऱ्या मुलांसाठी उपचारात्मक वर्ग

इयत्ता पहिली ते चौथीच्या मागे असणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी उपचारात्मक वर्ग घेतले जातात. त्यासाठी वेगवेगळे शिक्षक नेमले आहेत. शिक्षकांनी आवश्यकतेनुसार त्या त्या स्तरातील विद्यार्थ्यांसाठी साहित्यनिर्मिती केली आहे.

विविध विभाग

आनंद निकेतनमध्ये विज्ञान लॅब, गणित लॅब, इंग्रजी विभाग, कला विभाग, सूतकताई विभाग असे विविध विभाग तयार करण्यात आले आहेत.

कला विभागात टाकाऊपासून टिकाऊ वस्तू बनवणे, कागदाच्या व चित्रांच्या आकर्षक कलाकृती तयार करणे अशा उपक्रमांना वाव दिला जातो. सूतकताई विभागात मुलांना रोज ठराविक वेळ दिला जातो. वर्षभरात कातलेल्या सुतानुसार त्यातील काही कापड त्या मुलांना दिले जाते.

इंग्रजी लॅबमध्ये केवळ पाठांतर न करता विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून शिकण्यावर भर दिला जातो. मुले प्रत्यक्ष तयार केलेले साहित्य हाताळत शिकतात.

वर्गातील बैठक रचना अर्धवर्तुळाकार असते. त्यामुळे शिक्षक प्रत्येक मुलाजवळ जाऊ शकतात. ज्या मुलांना मदतीची गरज आहे, त्यांना मध्ये घेऊन शिक्षिका बसतात. मांडणी सतत बदलती असते. शिक्षक दृढीकरणासाठी वेगवेगळे उपक्रम घेतात. प्रत्येक मुलाजवळ जाऊन त्याच्यासाठी प्रयत्न केला जातो.

आनंद निकेतनमधील काही महत्त्वपूर्ण गोष्टी

१. मुलांनी आरशात बघून स्वतः काढलेली चित्रे वर्गात लावली जातात.
२. मागे असणाऱ्या मुलांसाठी पूरकवर्ग तयार केलेला आहे. मूल ज्या टप्प्यावर असेल, तसे त्याला मार्गदर्शन मिळते.
३. शाळेत शैक्षणिक व कला यांचा संगम साधून शिक्षण दिले जाते.
४. मुलांना भरपूर चित्रे काढण्याची संधी दिल्याने त्यांच्या बोटांच्या स्नायूंच्या विकासाला चालना मिळते.
५. अंगणवाडीतील मुलांची हजेरीही मुलांकडूनच घेतली जाते.
६. शैक्षणिक साहित्याचा प्रभावी वापर केला जातो.
७. मुलांमध्ये स्वयंशिस्त तसेच एकमेकांना मदत करण्याची वृत्ती दिसते.
८. शिक्षक आणि मुले यांच्यातील बंध जिव्हाळ्याचा आहे.
९. शाळेतील वातावरण प्रसन्न आहे.

अध्यापन आणि मूल्यमापन

आनंद निकेतनमधील अध्यापनपद्धतीविषयी सुषमा शर्मा सांगतात की, विषयाधारित ज्ञान मुलांना कृतीशील पद्धतीने विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून दिले जाते. इतर शाळांप्रमाणे चाचण्या घेतल्या जातात; मात्र त्याबरोबर प्रत्यक्ष जीवनाशी जोडलेल्या कृतींनाही महत्त्व दिले जाते.

उदाहरणार्थ, मुलांना वर्गखोल्यांचे मोजमाप करून दाखवायला सांगितले जाते. जागा किती आहे, या जागेत विशिष्ट आकाराची किती बाके बसतील, या भिंतीला रंग देण्यासाठी किती रंग लागेल, अशा प्रश्नांच्या माध्यमातून गणिताचा प्रत्यक्ष वापर समजावून दिला जातो.

मुले दैनंदिन जीवनात जी कामे करतात, जसे की बागेत काम करणे, स्वयंपाकघरात काम करणे किंवा वर्गात काम करणे, यावरूनही मूल्यमापन केले जाते. मुले मोजमाप कशी करतात, शिवणकाम करताना मोजमाप कसे करतात, मीटर-सेंटीमीटर यांची त्यांना समज आहे का, कामाची आखणी कशी करतात, दुसऱ्यांच्या कामाबद्दल भान व संवेदना ठेवतात का, मिळून काम करताना जबाबदारीने काम करतात का, लिंगभावनिरपेक्ष पद्धतीने विविध कामांकडे पाहतात का, याकडेही बारकाईने लक्ष दिले जाते.

लोकशाही पद्धतीने शाळा चालावी, असे धोरण सुरुवातीपासूनच आनंद निकेतनने स्वीकारले आहे. सभांमध्ये मुले आपले विचार स्पष्टपणे मांडतात का, आपले म्हणणे निर्भयपणे मांडू शकतात का, सामाजिक, भावनिक व बौद्धिक पातळीवर उपयोजन दिसते का, याचे निरीक्षण केले जाते.

वेगवेगळ्या टप्प्यांवर मुलांचे निरीक्षण करून चाचण्या घेतल्या जातात. त्याच्या नोंदी ठेवल्या जातात. त्यावरून प्रगतीचा आढावाही दिला जातो. हे पालकांसमोर पुन्हा पुन्हा मांडले जाते. मुले स्वतःसाठी चेकलिस्ट तयार करतात आणि त्यावरून स्वतःची मोजपट्टी तयार करतात. वर्गपातळीवर मुले आपले म्हणणे आणि जबाबदाऱ्या पूर्ण करतात. त्यातून मूल्यमापन आणि चिंतन केले जाते.

आजच्या काळातील नई तालीम

नवीन शैक्षणिक धोरण २०२० आले आहे. या बदलत्या काळात बुनियादी शिक्षण किंवा नई तालीम शिक्षणपद्धतीसमोर कोणती आव्हाने असतील, हा प्रश्न महत्त्वाचा आहे.

शिक्षणातील समता, सुरक्षितता, बंधुता आणि स्वातंत्र्याची अनुभूती मोजक्या लोकांना हवी आहे की सर्वांना? हा प्रश्न केवळ शिक्षणाचा नाही, तर समाजाच्या भवितव्याचा आहे. पर्यावरणाचे प्रश्न दिवसेंदिवस बिकट होत असताना शिक्षणपद्धतीतही बदल करावे लागतील.

सहयोगी शिक्षणाचा विचार करायला हवा. मुलांनी परस्परांशी तुलना करून द्वेषभावनेला जोडले जाण्याऐवजी सहयोगी पद्धतीने, स्नेहाने एकमेकांशी जोडले जावे, हे महत्त्वाचे आहे. शिक्षणाचे बाजारीकरण आणि स्तरीकरण यांचा विचार करताना केवळ शासनव्यवस्थेकडे बोट दाखवून चालणार नाही. पालक, शिक्षक आणि समाज यांचीही भूमिका महत्त्वाची आहे.

म्हणून पालकांनी, शिक्षकांनी आणि शासनव्यवस्थेने एकत्रित विचार करणे गरजेचे आहे. आपल्याला कशा पद्धतीने मुलांचे भविष्य घडवायचे आहे? त्यांना खरी सुरक्षा कशी मिळणार आहे? त्यासाठी केवळ भौतिक सुविधा उपलब्ध करून देणे पुरेसे नाही. त्यांना मैत्री, सहकार्य आणि संवेदनशीलता मिळणारा अवतीभोवतीचा समाजही आवश्यक आहे.

मुलांनी पर्यायी आणि अधिक शाश्वत जीवनशैली स्वीकारली, तर त्याचा लाभ केवळ त्यांच्या वर्तमानाला नव्हे, तर पुढच्या पिढ्यांनाही मिळू शकतो.

गांधी जयंतीच्या निमित्ताने एक पुनर्विचार

नवीन कितीही शैक्षणिक धोरणे आली, तरी गांधीजींच्या बुनियादी शिक्षण किंवा नई तालीम शिक्षणपद्धतीमध्ये असणारे काही मूलभूत विचार आजही विचार करण्यास भाग पाडतात. मन, बुद्धी आणि शरीर यांचा सर्वांगीण विकास, श्रमाची प्रतिष्ठा, कामातून ज्ञान, मातृभाषेतील शिक्षण, सहकार्य, स्वावलंबन, सामाजिक समता आणि माणूसपण यांची सांगड घालणारे शिक्षण ही आजही महत्त्वाची गरज आहे.

मेंदू-आधारित ज्ञानरचनावादी शिक्षणपद्धतीचे विचार आनंद निकेतनने आजच्या शिक्षणपद्धतीतील बदलांसह नव्या स्वरूपात स्वीकारले आहेत. असे असले तरी मन, बुद्धी आणि शरीर यांचा सर्वांगीण विकास करणारे एकात्मिक स्वरूपाचे शिक्षण आणि त्यामध्ये उत्पादक कामाला दिलेले महत्त्व हा विचार आजही त्याच्या केंद्रस्थानी आहे.

शिक्षणाच्या नव्या पद्धती स्वीकारताना गांधीजींच्या बुनियादी शिक्षण किंवा नई तालीम शिक्षणपद्धतीमधील मूलभूत सिद्धांत नव्या स्वरूपात प्रत्यक्षात आणण्याचे काम सुषमा शर्मा आणि आनंद निकेतन शाळेची टीम करत आहे. त्यांच्या या कार्याकडे केवळ एका शाळेच्या प्रयोगाच्या रूपात न पाहता, शिक्षणाच्या पर्यायी वाटांचा शोध घेणाऱ्या एका प्रयत्नाच्या रूपात पाहता येईल.

गांधी जयंती म्हणजे केवळ गांधीजींच्या प्रतिमेला पुष्पहार अर्पण करण्याचा दिवस नव्हे. त्यांच्या विचारांतील आजच्या काळाशी संबंधित प्रश्न पुन्हा तपासण्याचा दिवसही आहे. ‘माणूस घडविणारे शिक्षण’ ही संकल्पना आपण खरोखर आपल्या शिक्षणव्यवस्थेच्या केंद्रस्थानी ठेवली आहे का, हा प्रश्न प्रत्येक शाळेने, प्रत्येक शिक्षकाने, प्रत्येक पालकाने आणि व्यापक समाजाने स्वतःला विचारण्याची गरज आहे.

कदाचित म्हणूनच गांधी नावाचे हे ‘गारुड’ आजही संपलेले नाही. ते एखाद्या व्यक्तिपूजेचे नव्हे, तर माणूस, श्रम, स्वावलंबन, समता आणि शिक्षणाच्या अर्थाचा पुनर्विचार करण्याचे निमित्त ठरू शकते.

गांधी जयंतीच्या निमित्ताने नई तालीमकडे पुन्हा एकदा पाहणे म्हणजे भूतकाळात परत जाणे नव्हे; तर बदलत्या वर्तमानात शिक्षणाचा अधिक मानवी, कृतीशील आणि जीवनाशी जोडलेला अर्थ शोधण्याचा प्रयत्न होय.

आयु. सोमीनाथ घोरपडे, सामाजिक कार्यकर्ते
मु. पो सासकल ता. फलटण जि. सातारा
ईमेल : bhimai05@gmail.com
मो. नं : 9284658690

गुरुकुल प्रकल्पा च्या वाटचालीचा आढावा; विठ्ठल निकाळजे सरांचे शिक्षक-विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन

0
गुरुकुल प्रकल्पा च्या वाटचालीचा आढावा; विठ्ठल निकाळजे सरांचे शिक्षक-विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन

गुरुकुल प्रकल्पा च्या वाटचालीचा आढावा; विठ्ठल निकाळजे सरांचे शिक्षक-विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन

जिंती, ता. फलटण : रयत शिक्षण संस्थेच्या गुरुकुल प्रकल्पाअंतर्गत श्री. जितोबा विद्यालय, जिंती येथे गुरुकुल प्रकल्प समन्वयक आयु. विठ्ठल निकाळजे सर यांनी भेट देऊन गुरुकुल प्रकल्पाच्या विविध उपक्रमांचा व उद्दिष्टपूर्तीचा आढावा घेतला.

यावेळी त्यांनी शिक्षक व विद्यार्थ्यांशी संवाद साधत गुरुकुल प्रकल्पाची उद्दिष्टे, विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास, शिस्त, स्वावलंबन आणि मूल्याधिष्ठित शिक्षण याबाबत मार्गदर्शन केले.

विद्यार्थ्यांनी गुरुकुलाच्या उपक्रमांमध्ये सक्रिय सहभाग घेण्याचे आवाहनही त्यांनी केले.
या भेटीदरम्यान आयु. विठ्ठल निकाळजे सर यांनी कर्मवीर भाऊराव पाटील यांना अभिवादन करणारे ‘कर्मवीरा’ हे प्रेरणादायी गीत सादर केले. त्यांच्या गीतातून कर्मवीरांच्या शैक्षणिक कार्याची व विचारांची आठवण विद्यार्थ्यांना करून देण्यात आली.

यावेळी विद्यालयाच्या मुख्याध्यापिका सौ. जाधव एम. डी., गुरुकुल प्रमुख श्री. आवळे टी. एन., श्री. जगताप सर, श्री. साळुंखे सर तसेच इतर सर्व सेवकवर्ग उपस्थित होते. भेटीदरम्यान झालेल्या मार्गदर्शनामुळे शिक्षक व विद्यार्थ्यांना गुरुकुल प्रकल्पाच्या पुढील वाटचालीसाठी प्रेरणा मिळाली.

सातारा जिल्हा बँक निवडणुकीत फलटणचा ‘नवा ट्विस्ट’; संजीवराजे नाईक-निंबाळकर यांचा नागरी सहकारी बँक प्रवर्गातूनही अर्ज

0
सातारा जिल्हा बँक निवडणुकीत फलटणचा ‘नवा ट्विस्ट’; संजीवराजे नाईक-निंबाळकर यांचा नागरी सहकारी बँक प्रवर्गातूनही अर्ज

सोसायटी मतदारसंघानंतर दुसऱ्या प्रवर्गातून उमेदवारी; रणजितसिंह नाईक-निंबाळकर यांनीही याच प्रवर्गातून अर्ज दाखल केल्याने राजकीय चर्चेला उधाण

फलटण | प्रतिनिधी : सातारा जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या निवडणुकीसाठी उमेदवारी अर्ज दाखल करण्याच्या अंतिम दिवशी फलटणच्या राजकारणात महत्त्वाची घडामोड घडली आहे. श्रीमंत संजीवराजे नाईक-निंबाळकर यांनी नागरी सहकारी बँका, नागरी सहकारी पतपेढ्या, ग्रामीण बिगरशेती संस्था व पगारदार नोकरांच्या पतसंस्था या प्रवर्गातून उमेदवारी अर्ज दाखल केला आहे. यापूर्वी त्यांनी फलटण तालुका विकास सेवा सहकारी संस्था व धान्य अधिकोष मतदारसंघातूनही अर्ज दाखल केला आहे. संजीवराजेंच्या या दुहेरी उमेदवारीमुळे फलटणसह सातारा जिल्ह्याच्या सहकार क्षेत्रातील राजकीय घडामोडींना वेगळे वळण मिळाले आहे.

विशेष म्हणजे माजी खासदार रणजितसिंह नाईक-निंबाळकर यांनीदेखील नागरी सहकारी बँक प्रवर्गातून उमेदवारी अर्ज दाखल केला आहे. त्यामुळे एकाच प्रवर्गातून दोन्ही नेत्यांनी उमेदवारी केल्याने फलटणच्या राजकीय वर्तुळात चर्चेला उधाण आले आहे.

एकाच प्रवर्गातून दोन प्रमुख दावेदार

सातारा जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या संचालक मंडळातील २१ जागांसाठी निवडणूक होत आहे. उमेदवारी अर्ज दाखल करण्याची प्रक्रिया २५ सप्टेंबरपासून सुरू झाली असून १ ऑक्टोबर हा अर्ज दाखल करण्याचा अंतिम दिवस आहे. मतदान १ नोव्हेंबरला, तर मतमोजणी ३ नोव्हेंबरला होणार आहे.

या पार्श्वभूमीवर फलटण तालुक्यातील राजकीय हालचालींना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. संजीवराजे नाईक-निंबाळकर यांनी सुरुवातीला सोसायटी मतदारसंघातून उमेदवारी अर्ज दाखल केला होता. आता त्यांनी नागरी सहकारी बँक प्रवर्गातूनही अर्ज भरल्याने त्यांच्या उमेदवारीबाबत पुढील टप्प्यात कोणता निर्णय घेतला जातो, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.

रणजितसिंहांच्या उमेदवारीमुळे चुरस वाढली

माजी खासदार रणजितसिंह नाईक-निंबाळकर यांनीही याच प्रवर्गातून अर्ज दाखल केल्याने आगामी निवडणुकीतील फलटणच्या राजकीय समीकरणांची चर्चा अधिक रंगली आहे. एकाच मतदारसंघातून दोन्ही नेत्यांनी अर्ज दाखल केल्याने आगामी छाननी, वैध उमेदवारांची यादी आणि त्यानंतरची माघार या टप्प्यांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

दरम्यान, १ ऑक्टोबरनंतर ५ ऑक्टोबरला उमेदवारी अर्जांची छाननी, ६ ऑक्टोबरला वैध उमेदवारांची यादी प्रसिद्ध होणार असून ६ ते २१ ऑक्टोबरदरम्यान उमेदवारी अर्ज मागे घेता येणार आहेत. त्यानंतर २२ ऑक्टोबरला अंतिम उमेदवार यादी व निवडणूक चिन्हे जाहीर होतील. त्यामुळे सध्या दाखल झालेले सर्व अर्ज अंतिम उमेदवारीचे चित्र मानता येणार नाही.

अंतिम चित्र माघारीनंतरच स्पष्ट

संजीवराजे नाईक-निंबाळकर यांनी दोन वेगवेगळ्या प्रवर्गांतून अर्ज दाखल केल्याने पुढील राजकीय भूमिका काय असेल, याबाबत उत्सुकता निर्माण झाली आहे. दुसरीकडे रणजितसिंह नाईक-निंबाळकर यांची नागरी सहकारी बँक प्रवर्गातील उमेदवारीही चर्चेचा विषय ठरली आहे.

उमेदवारी अर्जांची छाननी आणि माघारीची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच कोणत्या प्रवर्गातून कोण रिंगणात राहणार, याचे अंतिम चित्र स्पष्ट होणार आहे. मात्र, अंतिम दिवशी फलटणमधून झालेल्या या उमेदवारीमुळे सातारा जिल्हा बँकेच्या निवडणुकीतील फलटणचा राजकीय पट अधिक चर्चेत आला आहे.

सातारा जिल्हा बँकेच्या निवडणुकीत आता पुढील काही दिवसांत उमेदवारी माघारी, पॅनेलची जुळवाजुळव आणि मतदारसंघनिहाय समीकरणे याकडे सहकार क्षेत्राचे लक्ष राहणार आहे.

सोमेश्वर साखर कारखाना निवडणुकीत तिरंगी लढत; २१ जागांसाठी ५१४ अर्ज, पवार विरुद्ध पवार संघर्षाकडे राज्याचे लक्ष

0
सोमेश्वर साखर कारखाना निवडणुकीत तिरंगी लढत; २१ जागांसाठी ५१४ अर्ज, पवार विरुद्ध पवार संघर्षाकडे राज्याचे लक्ष

११ ऑक्टोबरला मतदान; १२ ऑक्टोबरला मतमोजणी — सुनेत्रा पवार गट, युगेंद्र पवार गट आणि पुरुषोत्तम जगताप-भाजप पॅनेल आमनेसामने

बारामती (पुणे) | प्रतिनिधी :

राज्यात शेतकऱ्यांना चांगला ऊसदर देणारा कारखाना म्हणून ओळख असलेल्या श्री सोमेश्वर सहकारी साखर कारखान्याची पंचवार्षिक निवडणूक यंदा चांगलीच रंगतदार झाली आहे. संचालक मंडळाच्या २१ जागांसाठी तब्बल ५१४ उमेदवारी अर्ज दाखल झाल्याने निवडणुकीतील चुरस वाढली असून, अंतिम टप्प्यात तीन प्रमुख पॅनेल मैदानात उतरल्याचे चित्र आहे.

या निवडणुकीकडे केवळ एका सहकारी साखर कारखान्याची निवडणूक म्हणून पाहिले जात नसून, बारामतीसह पुरंदर आणि हवेली परिसरातील राजकीय समीकरणांच्या दृष्टीनेही ती महत्त्वाची मानली जात आहे. विशेषतः पवार कुटुंबाशी संबंधित दोन गट आमनेसामने आल्याने निवडणुकीची चर्चा राज्याच्या राजकीय वर्तुळातही सुरू आहे.

११ ऑक्टोबरला मतदान, १२ ऑक्टोबरला निकाल

निवडणूक कार्यक्रमानुसार ११ ऑक्टोबर रोजी सकाळी ८ ते दुपारी ४ या वेळेत मतदान होणार असून, १२ ऑक्टोबर रोजी मतमोजणी होणार आहे. कारखान्याच्या संचालक मंडळातील एकूण २१ जागांसाठी ही निवडणूक होत आहे.

यामध्ये उत्पादक सभासदांच्या १५ जागांसह ‘ब’ वर्ग सभासद, अनुसूचित जाती-जमाती, इतर मागासवर्गीय, भटक्या-विमुक्त आणि महिला राखीव जागांचा समावेश आहे. उमेदवारी अर्ज दाखल करण्याच्या प्रक्रियेत मोठ्या संख्येने अर्ज आल्याने सुरुवातीपासूनच निवडणुकीत मोठी स्पर्धा निर्माण झाली होती. ३० सप्टेंबर हा उमेदवारी अर्ज मागे घेण्याचा अंतिम दिवस होता.

तीन पॅनेलमुळे निवडणुकीचे चित्र स्पष्ट

उमेदवारी अर्ज माघारीच्या प्रक्रियेनंतर निवडणुकीचे प्रमुख चित्र स्पष्ट झाले असून, तीन प्रमुख राजकीय प्रवाह स्वतंत्रपणे निवडणूक लढवत आहेत.

सुनेत्रा पवार गटाचे ‘अजितदादा पवार पॅनेल’

अजित पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना गटाशी संबंधित आघाडीने निवडणुकीत एकत्रित पॅनेल उभे केले आहे. ‘श्री सोमेश्वर विकासपुरुष अजितदादा पवार पॅनेल’ या नावाने हे पॅनेल निवडणूक रिंगणात आहे.

या पॅनेलकडून २१ उमेदवारांची यादी जाहीर करण्यात आली आहे. पक्षाचे प्रवक्ते उमेश पाटील यांनी उमेदवारांची माहिती जाहीर केल्याचे सांगण्यात येते.

युगेंद्र पवार यांच्या नेतृत्वाखाली स्वतंत्र शेतकरी पॅनेल

दुसरीकडे राष्ट्रवादी काँग्रेस शरदचंद्र पवार पक्षाचे नेते युगेंद्र पवार यांनी स्वतंत्र शेतकरी पॅनेल उभे केले आहे. विविध गटांमधून मोठ्या संख्येने उमेदवारी अर्ज प्राप्त झाल्याचे त्यांनी सांगितले आहे.

या गटाच्या माध्यमातून कारखान्याच्या कारभारासह सभासद आणि शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर निवडणूक लढविण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. त्यामुळे बारामतीच्या राजकारणात पुन्हा एकदा पवार कुटुंबातील दोन राजकीय प्रवाह आमनेसामने आल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे.

पुरुषोत्तम जगताप यांचे बंड; भाजपसोबत स्वतंत्र पॅनेल

राष्ट्रवादी काँग्रेसमधून स्वतंत्र भूमिका घेतलेले पुरुषोत्तम जगताप यांनी भाजपच्या सहकार्याने स्वतंत्र पॅनेल उभे केले आहे. त्यामुळे निवडणुकीत तिसरा महत्त्वाचा राजकीय पर्याय निर्माण झाला आहे.

पुरंदर तालुक्यातील काही प्रमुख राजकीय नेत्यांनीही या आघाडीसोबत जाण्याची भूमिका घेतल्याने या पॅनेलचीही चर्चा वाढली आहे. परिणामी, पारंपरिक राजकीय समीकरणांबरोबरच स्थानिक पातळीवरील नाराजी, गटबाजी आणि वैयक्तिक राजकीय प्रभाव यांचाही निवडणुकीवर परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

विजय शिवतारे यांच्या भूमिकेकडेही लक्ष

शिवसेनेचे आमदार विजय शिवतारे यांनी ही निवडणूक स्वतंत्रपणे लढविण्याची भूमिका यापूर्वी जाहीर केली होती. त्यामुळे त्यांच्या भूमिकेमुळे कोणत्या पॅनेलच्या मतांवर परिणाम होतो, याकडे राजकीय निरीक्षकांचे लक्ष लागले आहे.

बहुकोनी लढतीमुळे सभासदांच्या मतांचे विभाजन होण्याची शक्यता असून, प्रत्येक गटासाठी मतांचे अचूक नियोजन आणि स्थानिक पातळीवरील संघटन महत्त्वाचे ठरणार आहे.

बिनविरोध निवडणुकीचा प्रयत्न चर्चेत; मात्र समीकरण बदलले

अजित पवार यांच्या निधनानंतर सोमेश्वर कारखान्याची निवडणूक बिनविरोध करण्यासाठी ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांनी पुढाकार घेतल्याची चर्चा राजकीय वर्तुळात होती. मात्र उमेदवारी अर्जांची मोठी संख्या, त्यानंतर झालेली माघार प्रक्रिया आणि स्वतंत्र पॅनेलच्या रिंगणात उतरण्यामुळे बिनविरोध निवडणुकीची शक्यता संपुष्टात आली आहे.

दरम्यान, अजित पवार यांच्या नावाचा आणि छायाचित्राचा वापर त्यांच्या कुटुंबीयांच्या परवानगीशिवाय करू नये, अशी भूमिका अजित पवार गटाच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसकडून परिपत्रकाद्वारे मांडण्यात आल्याची माहिती आहे.

१५० गावांतील सभासदांमुळे निवडणुकीचे महत्त्व वाढले

श्री सोमेश्वर सहकारी साखर कारखान्याचे कार्यक्षेत्र सुमारे १५० गावांमध्ये असल्याने या निवडणुकीचा प्रभाव मोठ्या भौगोलिक क्षेत्रावर पडणार आहे. ऊस उत्पादक सभासद, कारखान्याशी संबंधित कामगार, स्थानिक पदाधिकारी आणि ग्रामीण भागातील राजकीय कार्यकर्ते यांच्यासाठी ही निवडणूक महत्त्वाची ठरत आहे.

कारखान्याचा कारभार, ऊसदर, सभासदांचे हित, आर्थिक व्यवस्थापन, शेतकऱ्यांना मिळणाऱ्या सुविधा आणि भविष्यातील विस्ताराच्या योजनांसह स्थानिक राजकारणातील प्रभाव या विविध मुद्द्यांवर प्रचाराची दिशा ठरण्याची शक्यता आहे.

११ ऑक्टोबरच्या मतदानाकडे लक्ष

एकीकडे पवार कुटुंबाशी संबंधित दोन गटांतील संघर्ष, दुसरीकडे भाजपच्या सहकार्याने उभे राहिलेले स्वतंत्र पॅनेल आणि त्यासोबत स्थानिक नेत्यांच्या भूमिका यामुळे सोमेश्वर कारखान्याची निवडणूक बहुस्तरीय झाली आहे.

त्यामुळे ११ ऑक्टोबरचे मतदान आणि १२ ऑक्टोबरची मतमोजणी याकडे केवळ कारखान्याच्या सभासदांचेच नव्हे, तर बारामती, पुरंदर आणि हवेली परिसरातील राजकीय वर्तुळाचेही लक्ष लागले आहे. निवडणुकीचा अंतिम निकाल कारखान्याच्या संचालक मंडळाची पुढील दिशा ठरविण्यासोबतच स्थानिक पातळीवरील राजकीय समीकरणांवरही परिणाम करणारा ठरतो का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.