Best Cooking Oil  : दिवाळीचा फराळ म्हटलं की, चकली, करंज्या, शंकरपाळ्या, शेव, चिवडा असे पदार्थ आलेच. अन् हे पदार्थ तेलाशिवाय विचारच करु शकत नाही. दिवाळीनंतर अनेकांना हृदयाच्या आरोग्याशी संबंधित आजारांचा त्रास होतो. अशावेळी दिवाळीच्या सुरुवातीलाच FSSAI ने दिलेल्या पद्धतीप्रमाणे तेलाचा वापर करुन फराळ बनवा. म्हणजे फराळाचा मनमुराद आनंद लुटता येतो. 

Add Zee News as a Preferred Source

खाद्यपदार्थांच्या गुणवत्तेवर करडी नजर ठेवणाऱ्या देशातील सर्वात मोठी संस्था FSSAI नुसार, अनेक लोक खाद्यपदार्थाच्या तेलांवर लक्ष ठेवत नाही. किती तेलाचा वापर करायला हवं, कोणतं तेल आरोग्यासाठी सर्वात चांगलं आहे, कोणत्या तेलात अन्नपदार्थ तयार करावेत. तसेच चुकीच्या पद्धतीने तेल शरीरात गेल्यास ते विष बनू शकतं अशावेळी काय टाळाल. पाहा A to Z माहिती. 

तेलाची मर्यादा 

रोजच्या जेवणात आपण तेलाचा वापर किती करत आहोत, याची नोंद ठेवणे गरजेचे आहे. जेवण बनवताना तेलाचा काय वापर केला जातो तसेच महिन्याला आपल्याला किती तेल लागतं याची नोंद ठेवावी. जास्त तेलामुळे फक्त वजन वाढत असं नाही तर त्यामुळे इतर आरोग्याच्या समस्या देखील डोकं वर करतात. 

पॅकेज तेलाचा वापर करा 

सुटं तेल वापरणं टाळा. स्वच्छतेच्या बाबतीत सुटं तेलं तेवढं खरं उतरत नाही. यामुळे पॅकेज तेलाचाच वापर करावा. रिफाइंड, सूर्यफूलाचे, सोयाबीन आणि तिळाच्या तेलाचा वापर आरोग्यासाठी सर्वोत्तम असतो. चुकीच्या पद्धतीच्या तेलामुळे कोलेस्ट्रॉलचा धोका कमी होतो आणि हॉर्ट अटॅकचा धोका टळतो. 

पदार्थ तळताना तेल किती गरम करावे?

प्रत्येक तेलाचा एक स्मोक पॉइंट असतो. एका निश्चित तापमानानंतर तेल जळायला लागतं आणि त्यातील पोषक तत्व कमी होतात. हे तेल शरीरासाठी घातक असतं. दिवाळीत फराळ तळत असताना या चुका अनेकदा होण्याची शक्यता असते. अशावेळी तेल योग्य प्रमाणातील आचेवर गरम करावे आणि पदार्थ तळून घ्यावा. 

अधिक तेलाचा वापर टाळा 

शक्य झाल्यास दिवाळीत अधिक तेलाचा वापर टाळा. यासाठी तेलकट पदार्थ न बनवता ते बेक करा किंवा कमी तेलाचा वापर करा. दिवाळीत हाय ब्लड प्रेशर, हॉर्ट अटॅक, फॅटी लिवरची समस्या असणाऱ्या लोकांना धोका अधिक असतो. त्यामुळे दिवाळीत फराळ बनवताना आणि खाताना सावध राहा. 

(Disclaimer: वरील माहिती सामान्य संदर्भांवरून घेण्यात आली आहे. ‘झी २४ तास’ याची खातरजमा करत नाही. यामधून कोणत्याही प्रकारच्या उपचाराचा दावा केला गेलेला नाही. कुठलीही लक्षणं जाणवल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.)

गरोदरपणाचा काळ हा फक्त त्या स्त्रीसाठीच नाही तर पुरुषासाठी देखील तितकाच महत्त्वाचा असतो. या काळात शारीरिक आणि मानसिक अशा दोन्ही स्तरावर बदल होत असतो. अशावेळी अनेक प्रश्न मनात असतात. त्यातील अतिशय महत्त्वाचा आणि बहुतांश जोडीदारांना पडणारा प्रश्न म्हणजे गरोदरपणाच्या 9 महिन्याच्या काळात शरीर सबंध ठेवायचे का? यावर डॉ. सबीहा इनामदार यांनी याबाबत योग्य मार्गदर्शन केलंय. 

Add Zee News as a Preferred Source

गरोदरपणात शारीरिक संबंध ठेवण्यावर अनेक मर्यादा असतात. पेनिटेट्री सेक्स करण्याला या काळात अनेक बंधन असू शकतात. जर प्रेग्नेन्सी हाय रिस्क असेल तर शारीरिक संबंध ठेवणे टाळा. हाय रिस्क प्रेग्नेन्सी म्हणजे 
सर्वाकल इनसफिशियन्सी 
प्लासन्टा प्रिवी आहे. 
ब्लिडींग
पाण्याची गळती 
बीपी असेल 
यासारख्या बाबींचा धोका असेल तर शारीरिक संबंध ठेवणं धोक्याचं असू शकेल. 

पण जर गर्भधारणा ही लो रिस्क म्हणजे कोणताही त्रास गरोदरपणात होत नसेल तर तुम्ही या 9 महिन्याच्या काळातही शारीरिक संबंधांचा आनंद घेऊ शकतो. पण एक्सपर्ट यासोबतच सांगतात की, गरोदरपणाच्या या 9 महिन्याच्या काळात नॉन पेनिटेट्री सेक्सचा देखील आनंद घेणं गरजेचं आहे.

नॉन-पेनेट्रेटिव्ह सेक्सचे प्रकार काय?

काही लोकप्रिय प्रकार:चुंबन घेणे
परस्पर हस्तमैथुन: एकमेकांना हाताने उत्तेजित करणे.
मौखिक सेक्स: जीभ आणि ओठांचा वापर करून उत्तेजना.
मसाज: इरोजेनस झोनवर तेल लावून मसाज.
रोलप्लेचा या ठिकाणी वापर केला जाऊ शकतो. 
शरीरावर स्पर्श: एकमेकांच्या संवेदनशील भागांना हलकेच स्पर्श करणे.

शेवटच्या महिन्यात सेक्स केल्याने प्रसूती व्यवस्थित होते का?

या काळात घरातील वृद्ध महिला किंवा त्यांच्या आजूबाजूच्या लोक अनेकदा असे सुचवतात की “शेवटच्या महिन्यात वैवाहिक संबंध प्रसूती सुलभ करतात.” काहींना ही पारंपारिक पद्धत वाटते, तर काहींना त्याबद्दल संकोच वाटतो. पण प्रश्न उद्भवतो: गरोदरपणाच्या शेवटच्या महिन्यात लैंगिक संबंध खरोखरच प्रसूतीस मदत करतात का? की ते फक्त एक मिथ्य आहे?

या काळात, प्रोस्टॅग्लॅंडिन नावाचे पदार्थ गर्भाशय ग्रीवा मऊ करण्यास मदत करू शकतात, ज्यामुळे प्रसूती प्रक्रिया सुलभ होते. शिवाय कामोत्तेजनामुळे गर्भाशयाचे सौम्य आकुंचन होऊ शकते, जे नैसर्गिक प्रसूती सुरू करण्यास मदत करू शकते. स्त्रीला भावनिकदृष्ट्या आराम वाटतो, ज्यामुळे हार्मोनल संतुलन राखले जाते.

कंडोम वापरण्याचा देतात सल्ला 

डॉ. सबिहा या काळात शारीरिक संबंध ठेवताना कंडोमचा वापर करण्याचा सल्ला आवर्जून देतात. कारण या काळात महिलेच्या योनी मार्गावर इन्फेक्शन होण्याची दाट शक्यता असते. गरोदरपणात हा धोका जास्त असू शकतो. 

गरोदरपणात एकमेकांपासून दूर का जातात? 

गरोदरपणाच्या काळात जोडीदार एकमेकांपासून दूर जाण्याची दाट शक्यता असते. कारण या काळात जोडीदारांमध्ये कोणताही शारीरिक संबंध राहत नाही. या काळात एकमेकांची ओढ कमी होते. अशावेळी जोडीदार आपल्यापासून लांब जाण्याची दाट शक्यता असते. एक्सपर्ट सांगतात की, अशावेळी तुम्ही नॉन पेनेट्रेटिव्ह पद्धतीने एकमेकांजवळ राहू शकतात. 

FAQ 

गर्भावस्थेदरम्यान सेक्स सुरक्षित आहे का?
हो, निरोगी गर्भावस्थेत सेक्स सुरक्षित असतो आणि बाळाला इजा होत नाही. योनीत प्रवेश करणारा लिंग किंवा सेक्स टॉय गर्भापर्यंत पोहोचू शकत नाही. सेक्स किंवा ऑर्गॅझममुळे गर्भपात किंवा अकाली प्रसूती होण्याचा धोका वाढत नाही.

कधी सेक्स टाळावा?
डॉक्टर किंवा मिडवाइफने सांगितल्यास टाळा, जसे की योनीतून रक्तस्त्राव, एम्निऑटिक द्रव गळणे, गर्भाशयग्रीवेची कमकुवतता, प्लॅसेंटा प्रेव्हिया (प्लॅसेंटा गर्भाशयग्रीवेवर), पूर्वीची अकाली प्रसूती किंवा STI असल्यास. अशा स्थितीत सेक्समुळे गर्भाशय संकुचन होऊ शकते, जे धोकादायक ठरू शकते.

गर्भावस्थेदरम्यान सेक्सचे फायदे काय?
सेक्स जोडप्यांमधील भावनिक जवळीक वाढवतो आणि आनंददायी असू शकतो. काही स्त्रियांना गर्भावस्थेत लैंगिक इच्छा वाढते, ज्यामुळे नातेसंबंध मजबूत होतात. तसेच, वेगवेगळ्या पोजिशन्सचा प्रयोग करता येतो.

आपले मानसिक आरोग्य-आपले भावनिक आणि मानसिक कल्याण- निरोगी आणि परिपूर्ण जीवन जगण्यासाठी तितकेच महत्त्वाचे आहे. आपल्या सभोवतालच्या जगाचा आपण कसा विचार करतो, अनुभवतो आणि त्याला कसा प्रतिसाद देतो यावर मानसिक आरोग्याचा प्रभाव पडतो. हे आपले नातेसंबंध, कामाच्या ठिकाणी आपली कामगिरी आणि आव्हानांचा सामना करण्याच्या आपल्या क्षमतेवर परिणाम करते. तरीही, आपल्या अस्तित्वाचा इतका अविभाज्य भाग असूनही, तो आरोग्याच्या सर्वात दुर्लक्षित पैलूंपैकी एक आहे.

Add Zee News as a Preferred Source

मानसिक आरोग्य का महत्त्वाचे?

आपण अशा जगात जगतो जे तग धरण्याचा (resilience) गौरव करते, पण विश्रांती कशी घ्यावी हे क्वचितच शिकवते. अशा संस्कृतीत, जिथे उत्पादनक्षमता (productivity) ला महत्त्व दिलं जातं, पण मन:शांती अनेकदा दुर्लक्षित राहते. अनेक लोक अजूनही शांततेत पीडा सहन करतात.  भावनिक थकव्याला फक्त “ताण” समजून दुर्लक्ष करतात, किंवा स्वतःला सतत “मजबूत राहायलाच हवं” असं पटवून देतात. पण मानसिक आरोग्य हा आजाराचा अभाव नाही; तो भावनिक संतुलन, मानसिक स्थैर्य आणि स्वत:शी व इतरांशी जोडण्याची क्षमता असणे हे आहे.  जागतिक आकडेवारीनुसार, पाचपैकी एक व्यक्तीला त्यांच्या आयुष्यात कधीतरी मानसिक आरोग्याचा आव्हान येतो. तरीही, कलंक आणि जागरूकतेचा अभाव अनेकांना आवश्यक मदत शोधण्यात अडथळा निर्माण करतो. चिंता, नैराश्य, मानसिक थकवा किंवा फक्त ओव्हरव्हेल्म झाल्यासारखे वाटणे. हे दुर्बलतेची लक्षणं नाहीत. हे स्वतःसाठी उपलब्ध असण्याची लक्षणे आहेत. त्याकडे दुर्लक्ष केल्याने ते नुसते निघून जात नाहीत; फक्त बरे होणे अधिक कठीण बनते.

जागरूकतेतील अंतर

मानसिक आरोग्याबद्दलच्या वाढत्या चर्चा असूनही, जागरूकता आणि स्वीकृती अजूनही मागे आहे. गैरसमज, सांस्कृतिक कलंक आणि मानसिक आरोग्य व्यावसायिकांपर्यंत मर्यादित पोहोच अनेकांना वेळेवर मदत घेण्यापासून रोखते. आपण अनेकदा ताप येण्यासाठी डॉक्टरकडे धावतो, परंतु जेव्हा आपले मन जड वाटते तेव्हा संपर्क साधण्यास संकोच करतो. हा संकोच गरजेच्या अभावामुळे नव्हे, तर भीतीमुळे उद्भवतो-न्याय होण्याची, गैरसमज होण्याची किंवा लेबल लावण्याची भीती. आता ती बदलण्याची वेळ आली आहे.

तुम्ही एकटे नाही

आपल्या आजूबाजूचा जग आजवर कधी नव्हता इतका अनिश्चित वाटतोय. संकटे, संघर्ष आणि नैसर्गिक आपत्तींच्या बातम्या आपल्या पडद्यांवर सतत झळकत असतात. आपण थेट त्यांचा भाग नसला तरी, या नकारात्मकतेचा आणि अस्थैर्याचा परिणाम आपल्या भावनांवर होतोच. आपण थकून जातो, रिकामे वाटते. ठीक नसणे हेही ठीकच आहे. मदत मागणे चुकीचे नाही. आणि बरे होण्यासाठी वेळ घेणेही योग्यच आहे.

शारीरिक आरोग्याच्या पलीकडे

खरे आरोग्य हे फक्त तुम्ही किती वेगाने धावू शकता किंवा तुमचा आहार किती पौष्टिक आहे यावर मोजले जात नाही. ते तुमचा दिवस संपल्यावर मन किती शांत आहे यात प्रतिबिंबित होते. खरा निरोगी माणूस तोच, जो शरीर, मन आणि आत्मा या तिन्ही पातळ्यांवर संतुलित असतो. मानसिक आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी नेहमीच मोठे बदल करावे लागतात असे नाही. अनेकदा ती सुरुवात होते छोट्या पण जाणीवपूर्वक केलेल्या कृतींनी:
• स्वतःशी संवाद साधण्यासाठी आणि श्वास घेण्यासाठी थोडा थांबणे.
• आपल्या भावनांबद्दल मोकळेपणाने बोलणे.
• आपल्या मन:शांतीचे रक्षण करणाऱ्या मर्यादा ठरवणे.
• आणि गरज भासल्यास, कुठलाही संकोच न बाळगता व्यावसायिक मदत घेणे.

तुमच्या मानसिक आरोग्याला कसे समर्थन द्याल

लहान कृती मोठा परिणाम घडवतात. भावनिक आरोग्याकडे जाण्यासाठी दररोजच्या काही सोप्या पायऱ्या येथे दिल्या आहेत:
1.बोलणे आणि जोडले राहणे – कुटुंबीय, मित्र किंवा विश्वासू व्यक्तीशी संपर्क साधा. मन मोकळं केल्याने स्पष्टता आणि दिलासा मिळतो.
2.मदत देणे आणि स्वीकारणे – इतरांसाठी उपस्थित राहणे आपलेही नातेसंबंध अधिक घट्ट करते.
3.आनंद देणाऱ्या गोष्टी करा – आवडीचे छंद, सर्जनशील कामे किंवा साध्या आनंददायी क्षणांचा आस्वाद घ्या.
4.सक्रिय राहा आणि पौष्टिक आहार घ्या – शारीरिक आरोग्य आणि मानसिक स्वास्थ्य यांचा परस्परांशी खोल संबंध आहे.
5.माहितीचा वापर नियंत्रित ठेवा – जास्त ताण देणाऱ्या माध्यमांपासून थोडा वेळ दूर राहा आणि माइंडफुलनेस जोपासा.

जाणीवेच्या दिशेने एक पाऊल

मानसिक आरोग्याविषयीचा संवाद आता शांततेतून संवेदनशीलतेकडे कलंकातून सहकार्याकडे नेण्याची वेळ आली आहे. आपण जितके जास्त बोलतो, तितके ते सामान्य होते. कारण चांगले मानसिक आरोग्य हे विशेषाधिकार नाही ते प्रत्येकाचा अधिकार आहे. आणि स्वतःच्या मनाची काळजी घेणे हे स्वार्थीपण नाही ते आवश्यक आहे.

एक सामूहिक जबाबदारी

मानसिक आरोग्य ही फक्त व्यक्तीची नव्हे, तर कुटुंब, शाळा, कार्यस्थळे आणि संपूर्ण समाजाची जबाबदारी आहे. मोकळेपणाने संवाद साधण्यासाठी सुरक्षित जागा निर्माण करणे, व्यावसायिक मदत उपलब्ध करून देणे आणि सहानुभूती वाढवणे  या सगळ्यामुळे लोकांच्या आयुष्याच्या अनुभवात खरा फरक पडू शकतो. जागतिक मानसिक आरोग्य दिनानिमित्त, हे लक्षात ठेवू या की मानसिक आरोग्य ही चैनीची गोष्ट नाही ती जीवनाची गरज आहे.

हा लेख नेहा रेगे, भाटवडेकर- इंडस्ट्रीयल सायकोलॉजिस्ट यांनी ‘झी 24 तास’साठी विशेष लिहिला आहे.