स्ट्रोक ही अचानक उद्भवणारी गंभीर स्थिती आहे, परंतु ती बर्‍याचदा वर्षानुवर्षे चुकीच्या जीवनशैली निवडींमुळे उद्भवते. ती रोखण्यासाठी निरोगी जीवनशैली अत्यंत महत्त्वाची आहे. तज्ञांचे म्हणणे आहे की अंदाजे ८० टक्के स्ट्रोक टाळता येतात, त्यासाठी दैनंदिन सवयींमध्ये फक्त काही बदल करावे लागतात. त्यांच्या आहाराकडे, ताणतणावाकडे आणि दैनंदिन दिनचर्येकडे लक्ष देऊन, महिला स्ट्रोकचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी करू शकतात.

Add Zee News as a Preferred Source

जगात दर चार मिनिटांनी एका व्यक्तीचा स्ट्रोकमुळे मृत्यू होतो. मेंदूच्या एका भागात रक्तप्रवाह खंडित झाल्यावर स्ट्रोक होतो, ज्यामुळे मेंदूच्या पेशी मरतात. ही एक अतिशय गंभीर समस्या आहे ज्याबद्दल प्रत्येकाला माहिती असली पाहिजे.

ब्रेन स्ट्रोकच्या गंभीर धोके आणि लक्षणांबद्दल जागरूकता निर्माण करण्याच्या प्राथमिक उद्देशाने दरवर्षी 29 ऑक्टोबर रोजी जागतिक स्ट्रोक दिन साजरा केला जातो. स्ट्रोक हे जगभरात मृत्यू आणि अपंगत्वाच्या प्रमुख कारणांपैकी एक आहे, परंतु डॉक्टरांचा असा विश्वास आहे की स्ट्रोकच्या पहिल्या 60 मिनिटांत त्याची सुरुवातीची चिन्हे ओळखल्याने जीव वाचू शकतात आणि दीर्घकालीन नुकसान कमी होऊ शकते.

स्ट्रोकच्या लक्षणांसाठी लक्षात ठेवण्याचा एक सोपा नियम आहे: “फास्ट”, ज्याकडे कधीही दुर्लक्ष करू नये. ही लक्षणे अचानक आणि वेगाने दिसतात. दुर्दैवाने, उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि अनियंत्रित जीवनशैलीमुळे, ही समस्या आता वृद्धांपुरती मर्यादित नाही; 30 आणि 40 च्या दशकातील तरुणांमध्येही प्रकरणे वेगाने वाढत आहेत, ज्यामुळे त्वरित जागरूकता आणि त्वरित कारवाई करणे महत्वाचे आहे.

चेहऱ्यावर लकवा मारणे 

स्ट्रोकचे पहिले आणि सर्वात दृश्यमान लक्षण म्हणजे चेहऱ्यावरचा लटकाव. जर चेहऱ्याची एक बाजू अचानक कमकुवत किंवा लटकावलेली वाटत असेल तर ती एक चेतावणी चिन्ह आहे. रुग्णाला हसण्यास सांगा. जर हास्य अर्धवट किंवा असमान दिसत असेल किंवा तोंडाच्या कोपऱ्यातून लाळ वाहू लागली असेल तर ते स्ट्रोकचे लक्षण असू शकते. ही लक्षणे दिसू लागताच सतर्क रहा.

हात कमकुवत होणे

दुसरे चिन्ह तुमच्या हातांशी संबंधित आहे. जर एखाद्या व्यक्तीचे हात किंवा हात अचानक सुन्न किंवा कमकुवत झाले तर हे आणखी एक मोठे धोक्याचे असू शकते. त्यांना दोन्ही हात एकाच वेळी वर करण्यास सांगा. जर एक हात स्वतःहून खाली पडला किंवा उचलण्यास खूप कठीण झाला तर ते मेंदूला रक्तपुरवठा थांबला आहे असे सूचित करते. जर तुम्हाला ही स्थिती दिसली तर ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

मेंदूच्या समस्या 

हे सर्वात महत्वाचे लक्षण आहे आणि कधीही दुर्लक्ष करू नये. जर एखाद्या व्यक्तीला अचानक बोलणे कठीण वाटले, तोतरे झाले (तोतरे झाले), किंवा सर्वकाही समजले पण बोलता येत नसेल, तर हे मेंदूच्या गंभीर नुकसानाचे स्पष्ट लक्षण आहे. या लक्षणाला झोप येणे किंवा चिंता समजू नका; अशा परिस्थितीत, ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

काय कराल?

जर तुम्हाला वर नमूद केलेल्या तीन लक्षणांपैकी कोणतेही (चेहरा, हात, बोलणे) दिसले तर क्षणभरही वाया घालवू नका. ‘टी’ म्हणजे ताबडतोब रुग्णवाहिका बोलवा. स्ट्रोकनंतरच्या पहिल्या काही मिनिटांना ‘गोल्डन अवर’ म्हणतात. या काळात जितक्या जलद उपचार केले जातील तितके रुग्णाच्या जगण्याची आणि कायमचे अपंगत्व कमी होण्याची शक्यता जास्त असते.

(Disclaimer: वरील माहिती सामान्य संदर्भांवरून घेण्यात आली आहे. ‘झी २४ तास’ याची खातरजमा करत नाही. यामधून कोणत्याही प्रकारच्या उपचाराचा दावा केला गेलेला नाही. कुठलीही लक्षणं जाणवल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.)

Hair Growth Serum: तैवानच्या संशोधकांनी एक रब-ऑन सीरम विकसित केलंय, ज्यामुळे टक्कल पडलेल्या उंदरांना फक्त तीन आठवड्यात नवीन केस वाढू लागले. या शोधात केस प्रत्यारोपणाचे आणि महागड्या उपचारांचे दिवस संपवण्याची क्षमता आहे. या शोधामुळे केसगळतीच्या पारंपरिक उपचारांना मागे पडू शकतात. कारण यात शस्त्रक्रिया किंवा महागड्या थेरपीची गरज नाहीय. उंदरांच्या प्रयोगातून मिळालेल्या यशाने मानवी चाचण्यांचा मार्ग मोकळा झालाय. याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.

Add Zee News as a Preferred Source

प्रेरणा कशी मिळाली?

त्वचेला किरकोळ जखम किंवा जळजळ झाल्यास ‘हायपरट्रायकोसिस’ निर्माण होते, ज्यामुळे त्या भागात असामान्य केसवाढ होते,  असे संशोधकांना आढळले. याच निरीक्षणावरून त्यांनी केसांच्या मूळांपर्यंत पोहोचणाऱ्या यंत्रणेचा शोध घेतला आणि सीरमची निर्मिती केली.

उंदरांवरील प्रयोग यशस्वी 

टक्कल असलेल्या उंदरांच्या त्वचेवर सौम्य उत्तेजक (सोडियम डोडेसिल सल्फेट) लावल्यावर रोगप्रतिकारक पेशी सक्रिय झाल्या. त्यांनी त्वचेखालील चरबी ऊतकांना सिग्नल दिले, ज्यामुळे फॅटी अॅसिड सोडले गेले. हे अॅसिड सुप्त केसकूपांच्या स्टेम सेल्सना ‘जागे’ करून नवीन रोमांचा उगवतात, असे आढळले. 

सीरमचे गुपित घटक

जळजळ टाळणाऱ्या या सीरममध्ये दोन मोनोअनसॅच्युरेटेड फॅटी अॅसिड आहेत. म्हणजेच ऑलेइक आम्ल आणि पाल्मिटोलिक आम्ल आहे. हे घटक मानवी चरबीत आणि ऑलिव्ह, अवोकॅडो तेलांसारख्या वनस्पती तेलांमध्ये नैसर्गिकरित्या आढळतात. उंदरांवर थेट लावल्यास ते पारंपरिक उत्तेजकाइतकेच प्रभावी आणि सुरक्षित  असल्याचे संशोधक सांगतात.

मानवी वापराकडे वाटचाल

संशोधकांनी सीरमचे पेटंट घेतले असून आता क्लिनिकल ट्रायल्सची तयारी सुरू आहे. यशस्वी झाल्यास हे सीरम ओव्हर-द-काउंटर उत्पादन म्हणून बाजारात येईल. अनुवांशिक, हार्मोनल किंवा वयामुळे होणाऱ्या टक्कलवर हा उपाय क्रांतिकारी ठरू शकतो, असे संशोधकांचे म्हणणे आहे. 

वैज्ञानिक महत्त्व

या शोधामुळे सौंदर्यासोबतच स्टेम सेल सक्रियतेच्या नव्या यंत्रणेचा उलगडा झालाय. त्वचेच्या निसर्गातील ‘रिपेअर’ प्रक्रियेचा वापर करून केसगळती थांबवणे शक्य झाल्यास जगभरातील लाखो लोकांना स्वस्त, सोपा पर्याय मिळू शकणार आहे.

भविष्यात काय? 

मानवी चाचण्या 1-2 वर्षांत सुरू होऊ शकतात. यश मिळाल्यास दाट केस मिळवणे स्वप्न राहणार नाही. मात्र सुरक्षितता आणि दीर्घकालीन परिणाम तकाय होतात? हे पाहणे महत्वाचे ठरणार आहेत. असे असले तरी हा शोध सौंदर्य उद्योगाला नवे वळण देणारा ठरेल. 

(Disclaimer -वरील माहिती सामान्य संदर्भांवरून घेण्यात आली आहे. ‘झी २४ तास’ याची खातरजमा करत नाही.)

FAQ 

१. तैवानच्या सीरममुळे टक्कल पडलेल्या उंदरांना केस कसे वाढले?

सीरममध्ये ऑलेइक आम्ल आणि पाल्मिटोलिक आम्ल हे दोन फॅटी अॅसिड आहेत. हे त्वचेखालील चरबी ऊतकांना सक्रिय करतात, ज्यामुळे सुप्त केसकूपांच्या स्टेम सेल्स जाग्या होऊन २१ दिवसांत नवीन केस उगवतात.

२. हा सीरम कसा वेगळा आहे आणि त्याची प्रेरणा काय?

हा सीरम जळजळ न करता काम करतो, ज्यात शस्त्रक्रिया किंवा महागड्या उपचारांची गरज नाही. प्रेरणा ‘हायपरट्रायकोसिस’मधून मिळाली – त्वचेला किरकोळ जखम झाल्यास असामान्य केसवाढ होते, याच यंत्रणेचा वापर केला आहे.

३. मानवी वापर कधी होईल आणि त्याचे भविष्य काय?

सीरमचे पेटंट घेतले असून १-२ वर्षांत क्लिनिकल ट्रायल्स सुरू होतील. यशस्वी झाल्यास ओव्हर-द-काउंटर उत्पादन म्हणून बाजारात येईल आणि अनुवांशिक-हार्मोनल टक्कलवर क्रांतिकारी उपाय ठरेल.