जेव्हा तुम्ही एका महिन्यासाठी किराणा सामान खरेदी करायला जाता तेव्हा काही लोक फक्त पॅकेजवर एक नजर टाकतात, तर हुशार लोक बास्केटमध्ये ठेवण्यापूर्वी हानिकारक घटक (जसे की सोडियम/मीठ) तपासतात. जर रंगीबेरंगी पॅकेजिंगवर आधारित वस्तू खरेदी करत असाल व आवडत्या स्नॅकमधील मिठाचे प्रमाण दुर्लक्षित करत असाल, तर कल्पना करा तुम्ही तुमच्या रक्तदाबाचे (बीपी) किती नुकसान केले आहे. म्हणून, सुंदर पॅकेजिंग पुरेसे नाही. साखर वा मिठाचे प्रमाण दुर्लक्षित करणे ही मोठी चूक असू शकते.

बाजारात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) क्रांतीबद्दल अशीच भावना येत आहे. प्रचार किती आहे? गेल्या आठवड्यात काही प्रमुख एआय कंपन्यांचे शेअर्स अचानक घसरले, जरी अलीकडेपर्यंत त्यांचे प्रभावी परिणाम होते. उदाहरणार्थ, एनव्हिडियाचे शेअर्स १० दिवसांत १०% घसरले, ज्यामुळे त्यांचे मार्केट कॅप ५ ट्रिलियन डॉलरच्या खाली आले. मेटा शेअर्सदेखील १९% घसरले. एआय सॉफ्टवेअर कंपनी पालांटिरने गेल्या आठवड्यात ११% नुकसान सोसले.अहवालांनुसार, या विक्रीने प्रमुख टेक दिग्गजांच्या एकत्रित बाजार मूल्यातून १ ट्रिलियन डॉलर(१ लाख कोटी डॉलर) पेक्षा जास्त नुकसान झाले.

आता कंपन्या अचानक एआय महसुलावर कमी लक्ष केंद्रित करत आहेत आणि एआयमध्ये महत्त्वपूर्ण गुंतवणूक अजून वर्षानुवर्षे दूर आहे यावर अधिक भर देत आहेत. जनरेटिव्ह एआय सेवांसाठी मोठे डेटा सेंटर, अत्याधुनिक चिप्स आणि सर्व्हर रॅक आवश्यक आहेत, जे लवकर तयार करता येत नाहीत. एआय तेजीच्या पार्श्वभूमीवर ही एक मोठी चिंता आहे. जनरेटिव्ह एआय कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करणे आता मोठी क्षमता आणि महत्त्वपूर्ण जोखीम दोन्ही घेऊन येते, कारण हे क्षेत्र वेगाने वाढत आहे. परंतु अद्याप पूर्णपणे सिद्ध झालेले नाही.

जेपी मॉर्गनसारख्या जागतिक संस्था म्हणतात की बाजारपेठ दीर्घकालीन तेजीत असेल, परंतु अनेक कंपन्या सध्या नफा मिळवू शकत नाहीत. अलीकडील एमआयटी अभ्यासात असे आढळून आले आहे की ९५% जनरेटिव्ह एआय व्यवसाय प्रकल्प मोजता नफा देऊ शकले नाहीत. हे बहुतेकदा कारण ते एक तर खराबपणे अमलात आणले गेले होते किंवा त्यांच्या अवास्तव अपेक्षा होत्या. जर बाजारात पैसे कमी असतील तर त्यामुळे बाजार क्रॅश होऊ शकतो.

व्यवस्थापन टिप

नियम सोपा आहे. जर तुम्हाला व्यवसाय आणि त्याचे दीर्घकालीन फायदे आणि तोटे पूर्णपणे समजत नसतील, तर तुम्ही त्यात गुंतवणूक करताना खूप सावधगिरी बाळगली पाहिजे.

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎बिहार निवडणुकीच्या निकालांमधून सर्व राजकीय‎पक्षांना एक धडा शिकता येईल तो म्हणजे मतदारांना‎जास्त नकारात्मकता आणि लोकप्रिय नेत्यांवरील हल्ले‎आवडत नाहीत. निवडणुकीदरम्यान सर्वाधिक बाेलणारे‎नेते राहुल गांधी होते. त्यांनी मत चोरीबद्दल गोंधळ‎उडवला. पंतप्रधानांवर वैयक्तिक हल्ले केले. ते बिहारी‎मतदारांना सांगत होते की त्यांच्या मतांनी मतदान न‎केलेल्या व्यक्तींनाच निवडून दिले आहे. राहुल गांधींनी‎भाकीत केल्याप्रमाणे २०२० च्या विधानसभा निवडणुका‎आणि २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीच्या निकालांवर‎फार कमी मतदारांचा विश्वास असल्याने त्यांना‎जाणवले की ते अतिरेकी प्रतिक्रिया देत आहेत.‎

दुसरा मुद्दा असा की यावेळी मतदानकर्त्यांनी दिशा ‎‎अचूकपणे वर्तवली. परंतु मतदारांच्या भावनांची खोली ‎‎समजण्यात त्यांना अपयश आले. सत्य हे आहे की‎एकदा मतदाराने निर्णय घेतला की ते निर्णायकपणे एका ‎‎दिशेने जातात. या प्रकरणात महिलांचे मत – यावेळी ‎‎पुरुषांपेक्षा जास्त होते – नितीश यांच्याकडे निर्णायकपणे ‎‎गेले. महिला मतदारांत पंतप्रधानांची प्रतिमा देखील ‎‎सकारात्मक असल्याने लढाई मूलतः जातीच्या‎पलीकडे जाऊन महिला मतदारांनी ठरवली. प्रश्न असा ‎‎आहे की मतदारांनी पुन्हा एकदा अशा मुख्यमंत्रीची‎निवड का केली. अनेक वेळा सेवा केली आहे?‎उत्तरासाठी मतदारांच्या प्रेरणांचा सखोल विचार करणे‎आवश्यक आहे. परंतु एक गोष्ट त्यांच्या मनात आली‎असेल : राज्य विकासाच्या आघाडीवर काही निकाल‎दाखवू लागले आहे. तेव्हा केंद्र सरकारशी सतत‎लढणाऱ्या विरोधी आघाडीची निवड करून सर्व फायदे‎गमावण्याचा धोका का पत्करायचा? बिहारला केंद्र‎सरकार व राज्य दोघांनाही एकाच दिशेने प्राेत्साहन‎आवश्यकता आहे. आणखी दोन गोष्टी लक्षात‎घेण्यासारख्या आहेत. प्रथम २०२० मध्ये चिराग पासवान‎यांनी नितीश विरोधी मोहीम सुरू केली तेव्हा यावेळी‎सर्व एनडीएचे सहकारी एकत्र काम करत होते. हे‎अखिल भारतीय आघाडीच्या विरुद्ध होते. त्यात काँग्रेस‎आणि राजदमध्ये मुख्यमंत्रीपदाच्या चेहऱ्यावरून‎दीर्घकाळापासून मतभेद होते. दोन्ही मित्रपक्ष‎वेगवेगळ्या मुद्द्यांवर भर देत होते. त्याहूनही वाईट‎म्हणजे सीमांचलमध्ये एआयएमआयएमने मुस्लिम‎मतांचा मोठा वाटा चोरला. काँग्रेसने‎एआयएमआयएमपेक्षाही कमी जागा जिंकल्या हे‎स्वतःच सांगते. प्रशांत किशोर या निवडणुकीत एक‎नवीन चेहरा होता. निवडणुकीपूर्वी त्यांना बरीच प्रसिद्धी‎मिळाली. परंतु ते वाईटरित्या अपयशी ठरले. त्यांना‎एकही जागा जिंकता आली नाही आणि‎निवडणुकीपूर्वीचे त्यांचे सर्व धाडसी अंदाज खोटे ठरले.‎या निकालांवरून असे दिसून येते की माध्यमांचे लक्ष‎मदत करत नाही. निवडणुकीपूर्वी प्रशांत किशोर अनेक‎टीव्ही आणि यूट्यूब चॅनेलवर होते. ते त्यांच्या उदयाचा‎कोणावर परिणाम होईल आणि नितीशकुमार निवडणूक‎कशी हरू शकतात हे स्पष्ट करत होते. अगदी उलट‎घडले. त्यांना माध्यमांनी चिथावणी दिली आणि ते‎त्याच्या जाळ्यात अडकले. स्वतः निवडणूक न‎लढवण्याच्या त्यांच्या निर्णयामुळे त्यांच्या प्रतिमेला‎काही फायदा झाला नाही. पण बिहार निवडणुकीत‎भाजपला सर्वाधिक फायदा झाला आहे. आता‎दिल्लीतील त्यांच्या युतीला त्यात जदयू एक प्रमुख‎मित्रपक्ष आहे. आता धोका नाही. जदयूवर आघाडी‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎मिळवून त्यांनी हे स्पष्ट केले आहे की नितीश‎कुमारांनंतर बिहारमध्ये आता भाजपकडेच मुख्य‎राजकीय धुरा असेल. जेडीयूपेक्षा जास्त जागा‎जिंकूनही भाजप नितीश कुमार यांना अस्थिर करू‎इच्छित नाही. कारण त्यांच्या उपस्थितीमुळे त्यांना‎बिहारमधील अल्पसंख्याकांपर्यंत पोहोचण्याची संधी‎मिळते. भाजप अद्याप कोणतेही पाऊल उचलू इच्छित‎नाही. परंतु ते २०२९ मध्ये काही प्रमुख मंत्रालये आणि‎लोकसभेच्या जागांचा मोठा वाटा मागू शकते. तेजस्वी‎यांच्यासाठी गंभीर धडे आहेत. नितीश कुमारांच्या‎त्सुनामीमध्ये त्यांनी केवळ आपल्या जागा गमावल्या‎नाहीत तर निवडणुकीच्या काही आठवड्यांपूर्वीपर्यंत‎राहुल गांधींशी एकनिष्ठ राहून त्यांनी स्पष्टपणे चूक‎केली. कोणावर विश्वास ठेवावा आणि कोणाला‎बाजूला ठेवावे याबद्दल त्यांना अजूनही बरेच काही‎शिकायचे आहे.‎

(हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे.)‎

आता दिल्लीतील भाजपच्या‎नेतृत्वाखालील युतीस काही धाेका नाही.‎त्यात जदयू हा एक प्रमुख मित्रपक्ष आहे.‎आता धोक्यात नाही. शिवाय जदयूवर‎आघाडी मिळवून भाजपने हे स्पष्ट केले‎की नितीश कुमार यांच्यानंतर बिहारमध्ये‎तेच मुख्य राजकीय शक्ती असतील.‎