युनेस्कोकडून ऐतिहासिक मान्यता; भारतीय बौद्ध महासभेच्या वतीने स्वागत आणि आनंद व्यक्त
वाराणसी : तथागत भगवान गौतम बुद्धांच्या जीवनाशी आणि धम्मप्रसाराच्या इतिहासाशी अतूट नाते असलेल्या उत्तर प्रदेशातील वाराणसीजवळील सारनाथ या पवित्र बौद्ध तीर्थस्थळाचा युनेस्कोच्या (UNESCO) जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत समावेश करण्यात आला आहे. या ऐतिहासिक निर्णयामुळे भारताच्या समृद्ध बौद्ध सांस्कृतिक वारशाला जागतिक स्तरावर मोठी मान्यता मिळाली असून, जगभरातील बौद्ध अनुयायांमध्ये आनंदाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
दक्षिण कोरियातील बुसान येथे पार पडलेल्या युनेस्कोच्या जागतिक वारसा समितीच्या ४८व्या अधिवेशनात सारनाथ या ऐतिहासिक बौद्ध स्थळाला ‘जागतिक वारसा’ दर्जा देण्याचा निर्णय घेण्यात आला. या निर्णयामुळे सारनाथचा समावेश युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत झाला आहे. भारतातील जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत सारनाथ हे ४५वे महत्त्वपूर्ण वारसा स्थळ ठरले असल्याचे सांगण्यात येत आहे.
सारनाथ हे केवळ एक पुरातत्त्वीय स्थळ नसून, ते मानवतेला करुणा, मैत्री, समता आणि प्रज्ञेचा संदेश देणाऱ्या भगवान बुद्धांच्या धम्मचक्र प्रवर्तनाची पवित्र भूमी आहे. बोधगया येथे ज्ञानप्राप्तीनंतर तथागत भगवान गौतम बुद्धांनी सारनाथ येथे आपल्या धम्मयात्रेची सुरुवात केली. याच ठिकाणी त्यांनी आपल्या प्रथम पाच शिष्यांना धम्माचा उपदेश करून धम्मचक्र प्रवर्तन केले. त्यामुळे बौद्ध इतिहासात सारनाथला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे.
सारनाथ येथील धमेक स्तूप, चौखंडी स्तूप, अशोक स्तंभाचे अवशेष, प्राचीन विहारांचे अवशेष आणि पुरातत्त्वीय संग्रहालय यांमधून भारताच्या प्राचीन बौद्ध संस्कृतीचा आणि स्थापत्यकलेचा समृद्ध वारसा आजही जतन झालेला आहे. सम्राट अशोकाच्या काळापासून सारनाथ हे बौद्ध धम्माच्या प्रसाराचे एक महत्त्वाचे केंद्र राहिले आहे. भारतातून आशिया खंडातील विविध देशांमध्ये बौद्ध धम्माचा प्रसार होण्याच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेत सारनाथचे स्थान अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे.
सारनाथला युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा मिळणे ही केवळ एका ऐतिहासिक स्थळाची मान्यता नसून, भारताच्या बौद्ध वारशाचा, तथागत बुद्धांच्या धम्माचा आणि समता-करुणेच्या वैश्विक विचारांचा जागतिक गौरव असल्याची भावना व्यक्त केली जात आहे. या निर्णयामुळे सारनाथच्या ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक महत्त्वाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अधिक व्यापक ओळख मिळणार आहे. तसेच जगभरातील बौद्ध अनुयायी, पर्यटक आणि इतिहास संशोधकांसाठी सारनाथ हे आणखी महत्त्वाचे आकर्षण केंद्र ठरणार आहे.
भारतीय बौद्ध महासभेच्या वतीने स्वागत
सारनाथला जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा मिळाल्याबद्दल भारतीय बौद्ध महासभेच्या वतीने या ऐतिहासिक निर्णयाचे स्वागत करण्यात आले असून आनंद व्यक्त करण्यात आला आहे. तथागत भगवान गौतम बुद्धांनी ज्या भूमीवर प्रथम धम्मोपदेश देऊन धम्मचक्र प्रवर्तन केले, त्या पवित्र भूमीला जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा मिळणे ही समस्त बौद्ध समाजासाठी अभिमानाची आणि आनंदाची बाब आहे, अशी भावना भारतीय बौद्ध महासभेच्या पदाधिकाऱ्यांनी व्यक्त केली.
भारतीय बौद्ध महासभेच्या वतीने सांगण्यात आले की, सारनाथचा जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत समावेश हा भारताच्या बौद्ध इतिहासाचा आणि सांस्कृतिक वारशाचा जागतिक स्तरावर झालेला गौरव आहे. तथागत भगवान बुद्धांचा धम्म हा केवळ भारतापुरता मर्यादित नसून संपूर्ण मानवजातीला शांती, समता, बंधुता, करुणा आणि विवेकाचा मार्ग दाखविणारा वैश्विक विचार आहे. सारनाथला मिळालेली ही मान्यता भगवान बुद्धांच्या या वैश्विक धम्मविचारांचा गौरव करणारी आहे.
सारनाथच्या संवर्धनासाठी, संरक्षणासाठी आणि जागतिक स्तरावर त्याचे महत्त्व अधिक प्रभावीपणे मांडण्यासाठी केंद्र व राज्य सरकारांनी विशेष प्रयत्न करावेत, अशी अपेक्षाही भारतीय बौद्ध महासभेच्या वतीने व्यक्त करण्यात आली. तसेच देशातील सर्व बौद्ध तीर्थस्थळे, लेणी, स्तूप, विहार, शिलालेख आणि इतर बौद्ध पुरातत्त्वीय वारशाचे जतन व संवर्धन करण्याची गरज यानिमित्ताने अधोरेखित करण्यात आली.
धम्मचक्र प्रवर्तनाची पवित्र भूमी सारनाथला मिळालेला हा जागतिक सन्मान हा भारताच्या बौद्ध वारशासाठी ऐतिहासिक क्षण असून, जगभरातील बौद्ध अनुयायांसाठी अभिमानाचा आणि आनंदाचा विषय आहे.
