एन. रघुरामन यांचा कॉलम: अधिक भाषा जाणून घेणे हे संज्ञानात्मक आरोग्याशी निगडित

‘अरे देवा, तुम्ही किती वेगाने बोलता. असे वाटते जसे हे वेगवान कॅटामारन खवळलेल्या समुद्रावरून उडत आहे.’ ही गोष्ट आम्हाला दुहेरी नांगर असलेल्या बोटीत बसलेल्या परदेशी पर्यटकांनी सांगितली. माझ्या वडिलांनी त्यांना शांतपणे सांगितले की त्यांनी कॅटामारन या बोटीसाठी वापरलेला शब्द रामेश्वरम आणि संपूर्ण तामिळनाडूमध्ये बोलल्या जाणाऱ्या तमिळ भाषेतील आहे. त्यांनी स्पष्ट केले की हा शब्द तमिळ “कट्टुमरम” वरून आला आहे, ज्याचा अर्थ सोबत बांधलेली लाकडे असा होतो. अशा प्रारंभिक डिझाइन मासेमारीसाठी वापरल्या जात होत्या. परदेशी व्यक्तीने माझ्या वडिलांच्या इंग्रजीतील अस्खलिततेचे कौतुकही केले, ते जे बोलले ते इंग्रजांसारखेच अचूक होते.

मला ७० च्या दशकात माझ्या पालकांसोबतच्या प्रवासातील ही घटना आठवली. इंदूर विद्यापीठाच्या एका विद्यार्थ्याने मला विचारले, तुम्हाला इतके लहान दशांश आणि त्यांच्या टक्केवारीसह अनेक संख्या कशा आठवतात? तुम्ही येथे देत असलेल्या प्रत्येक उत्तरात ते समजावूनही सांगताय?” महाविद्यालये, विद्यापीठे आणि शाळांमधील विद्यार्थी नेहमीच हा प्रश्न विचारतात. मी माझे हात आकाशाकडे उंचावत याचे श्रेय आईवडिलांना देतो की त्यांची स्मरणशक्ती ८० व्या वर्षीही तीक्ष्ण होती. त्यांनीच तोच डीएनए मला दिला. देवालाही श्रेय देतो, ज्याने आईवडील बनवले.

अनेक वर्षांनंतर मला कळले की त्यामागे विज्ञान आहे आणि कुणीही अशी स्मरणशक्ती विकसित करू शकतो. अनेक भाषा जाणून घेणे हे वृद्धांमध्ये संज्ञानात्मक आरोग्याशी स्पष्टपणे निगडित आहे, ज्यामुळे वयाशी संबंधित घसरणीला कमी करते. परंतु ते शारीरिकदृष्ट्या वृद्धत्व थांबवत नाही. असे म्हणतात की, बहुभाषिकता एक”कॉग्निटिव्ह रिझर्व्ह’ मध्ये योगदान देते जे मेंदूला वयाशी संबंधित बदलांना तोंड देण्यास मदत करते. बहुभाषिकता संज्ञानात्मक शक्ती कशी वाढवते याबद्दल आश्चर्य वाटते का? ते कसे कार्य करते ते जाणून घ्या.

१. कार्यकारी कार्ये मजबूत करते: बहुभाषिक व्यक्तींना सतत परिचित भाषा व्यवस्थापित आणि बदलाव्या लागतात. हा मेंदूच्या कार्यकारी नियंत्रण प्रणालीचा व्यायाम असतो, ज्यामुळे एखाद्या व्यक्तीच्या जीवनात लक्ष, कार्य बदल आणि संयम यासारख्या क्षमता मजबूत होण्यास मदत होते. २. मेंदूची प्लॅस्टिसिटी वाढवते : द्विभाषिक आणि बहुभाषिक व्यक्तींमध्ये मेंदूच्या काही भागात, विशेषतः भाषा आणि कार्यकारी कार्यांशी संबंधित भागात राखाडी पदार्थाची घनता वाढते. ही न्यूरोलॉजिकल प्लॅस्टिसिटी किंवा मेंदूची स्वतःची पुनर्रचना करण्याची क्षमता, वयानुसार संज्ञानात्मक तीक्ष्णता राखण्यास मदत करते. संज्ञानात्मक राखीवता वाढवते: अनेक भाषा शिकण्याचे आणि वापरण्याने मेंदूला उत्तेजित करणारे परिणाम संज्ञानात्मक राखीवता निर्माण करतात असे मानले जाते. हे एका बफरसारखे आहे जे मेंदूला कोणतीही लक्षणे न दाखवता दीर्घकाळ न्यूरोडीजनरेटिव्ह रोगांमुळे होणाऱ्या नुकसानीचा सामना करण्याची क्षमता देते. आपण या न्यूरोडीजनरेटिव्ह रोगाला डिमेन्शिया म्हणूनदेखील ओळखतो. होय, अनेक भाषा शिकणे व बोलणे उल्लेखनीय पद्धतीने मेंदूला वयाशी संबंधित घसरणीपासून वाचवते. ते संज्ञानात्मकरीत्या वृद्धत्व आणि डिमेन्शियाला विलंबित करते. पण अनेक भाषा व्यवस्थापित करण्यासाठी सतत संज्ञानात्मक प्रयत्नांची आवश्यकता असते, त्यामुळे बहुभाषिक मनुष्य अनेकदा चांगले संज्ञानात्मक कार्य प्रदर्शित करतो, ज्यामध्ये कार्यकारी नियंत्रण आणि लक्ष समाविष्ट आहे. हे “संज्ञानात्मक राखीव” बहुभाषिक मेंदूंना दीर्घकाळ मेंदूच्या क्षय सहन करण्यास सक्षम करते. मेंदूवर भाषा शिकण्याचे सकारात्मक परिणाम बालपणापुरते मर्यादित नाहीत. प्रौढदेखील दुसरी किंवा तिसरी भाषा शिकून लक्षणीय सुधारणा करू शकतात. बहुभाषिक मेंदू वयस्कर होत नाहीत, असे नाही, तर ते वयाशी संबंधित बदल सहन करण्यास अधिक सक्षम असतात.