[adning id=”1976″]

गणेशचंद्र पिसाळ

पाटण : कोयना धरण तांत्रिक जलवर्षाच्या पहिल्या दिड महिन्यांत पाणीटंचाई व आपत्कालीन परिस्थिती निर्माण झाली त्याच कालावधीत तब्बल 1000 मेगॅवॅट क्षमतेचा कोयना जलविद्युत निर्मिती चौथा टप्पा बंद होता. जुलै महिन्याच्या दुसर्‍या पंधरवड्यात अपेक्षित पाऊस सुरू झाल्याने धरणात गतवर्षीच्या तुलनेत जादा पाऊस, पाण्याची आवक व पाणीसाठा झाला असला तरी परिणामी गतवर्षीच्या तुलनेत 73.352 दशलक्ष युनिट वीजनिर्मिती कमी झाली आहे. आता अपेक्षित पाणीसाठा झाल्याने येणार्‍या काळात ही तूट भरून काढण्यासाठी प्रशासन सकारात्मक प्रयत्न करेल यात शंकाच नाही.

नव्याने सुरू झालेल्या या तांत्रिक जलवर्षात पहिल्या दोन महिन्यांत कोयना जलविद्युत प्रकल्पात पश्चिमेकडे 6.56 टीएमसी पाण्यावर 303.166 दशलक्ष युनिट वीजनिर्मिती झाली. गतवर्षी 7.96 टीएमसीवर 364.454 दशलक्ष युनिट वीजनिर्मिती झाली होती. यावेळी तुलनात्मक पश्चिमेकडे 1.40 टीएमसी पाणीवापर कमी झाल्याने 61.288 दशलक्ष युनिट वीजनिर्मिती कमी झाली आहे.

पूर्वेकडे कोयना धरण पायथा वीजगृहातून वीजनिर्मिती करून ते पाणी सिंचनासाठी कोयना नदीपात्रात सोडण्यात येते. आत्तापर्यंत सिंचनासाठी सोडलेल्या 3.67 व पूरकाळात 0.90 अशा 4.57 टीएमसी पाण्यावर 11.432 दशलक्ष युनिट वीजनिर्मिती झाली. गतवर्षी सिंचन व पूरकाळातील सोडलेल्या 6.84 टीएमसी पाण्यावर 23.496 दशलक्ष युनिट वीजनिर्मिती झाली होती. तुलनात्मक यावर्षी 2.27 टीएमसी पाणीवापर कमी झाल्याने 12.064 दशलक्ष युनिट कमी वीजनिर्मिती झाली आहे.

चारही जलविद्युत प्रकल्पांचा विचार करता आत्तापर्यंत एकूण 11.13 टीएमसी पाण्यावर 314.598 दशलक्ष युनिट वीजनिर्मिती झाली. त्याचवेळी गतवर्षी 14.80 टीएमसी पाण्यावर 387.950 दशलक्ष युनिट वीजनिर्मिती झाली होती. गतवर्षीच्या तुलनेत यावर्षी एकूण 3.67 टीएमसी पाणीवापर कमी पाणीवापर झाल्याने यातून 73.352 दशलक्ष युनिट कमी वीजनिर्मिती झाली आहे . पश्चिम वीजनिर्मितीसाठी वर्षभरात 67.50 टीएमसी पाणी लवादाचा आरक्षित कोटा आहे. धरण निर्मितीनंतर पहिल्यांदाच सन 2021 सालात 82.64 टीएमसी पाणी पश्चिम वीजनिर्मितीसाठी वापरले गेले होते.

सोमनाथ राऊत

परळी :  रोजची दीडशे ते 200 रुग्णसंख्या असलेले व तालुक्यात उत्कृष्ट म्हणून गौरवलेल्या परळी आरोग्य केंद्रातील रुग्णसेवा सलाईनवर आहे. विविध पदे रिक्त असून आरोग्य केंद्राची इमारत विविध समस्यांनी ग्रासली आहे. त्यामुळे रुग्णसेवेवर परिणाम झाला असून, अनेकांच्या जीवाशी खेळ सुरू असल्याचे विदारक चित्र दिसून येत आहे.

परळी प्राथमिक आरोग्य केंद्रातील कारभार रामभरोसे झाला आहे. अनेक पदे रिक्त आहेत. इमारतीच्या प्रत्येक विभागाला गळती लागली आहे. परिचारिका, वैद्यकीय अधिकारी यांची निवासस्थाने डबघाईला आली आहेत. मात्र, वरिष्ठ आरोग्य यंत्रणा अजूनही सुस्तच आहे. त्यामुळे परळी पंचक्रोशीतील रुग्णांच्या तसेच या ठिकाणी कार्यरत असणार्‍या वैद्यकीय अधिकारी, कर्मचारी यांच्या जीवाशी खेळ सुरू आहे. परळी प्राथमिक आरोग्य केंद्राच्या अंतर्गत धावली, रोहोट, करंजे , परळी, नित्रळ अशी पाच उपकेंद्र येतात. सद्यस्थितीत जानेवारी ते जुलै या सहा महिन्यांमध्ये परळी प्राथमिक आरोग्य केंद्रामध्ये फक्त चौदाच प्रसुती झाल्या आहेत. तर दुर्गम धावली उपकेंद्रात पाच प्रसुती झाल्या आहेत मात्र करंजे तर्फ परळी रोहोट आदी उपकेंद्रामध्ये प्रसुतीच होत नाहीत. करंजे तर्फ परळी येथे नियुक्तीवर असलेले वैद्यकीय अधिकारी हे ऑनड्युटी मद्य प्राशन करत असल्याच्या तक्रारी आहेत.

परळी प्राथमिक आरोग्य केंद्रात दर महिन्यात किमान 15 ते 20 प्रसुती होत असत मात्र आता त्यामध्ये मोठी घट झाली आहे. येथील प्रसूती गृहाची दुरवस्था आहे की अन्य काही गोष्टी कारणीभूत आहेत, याचाही अभ्यास वरिष्ठांनी केला पाहिजे. परळी प्राथमिक आरोग्य केंद्रातून इतरत्र प्रसुतीचे पेशंट का रेफर केले जातात? याचीही चौकीशी करण्याची मागणी होत आहे. या दुर्गम वाड्या वस्त्यांवरील रुग्णांची हेळसांड होत आहे.

प्राथमिक आरोग्य केंद्राच्या अंतर्गत 40 गावे व दहा हजार 568 इतकी लोकसंख्या आहे. या गावातील रुग्णांना, प्रसूती, लसीकरण साथ रोग अन्य तपासण्या अशा सर्वांसाठीच परळी आरोग्य केंद्रात यावे लागते. या ठिकाणी दोन वैद्यकीय अधिकार्‍यांची नियुक्ती आहे मात्र सध्या शासन स्तरावर एकच वैद्यकीय अधिकारी असून दुसरे वैद्यकीय अधिकारी पद हे तात्पुरत्या स्वरूपाचे भरले आहे. याचबरोबर या ठिकाणी पाच शिपाई पदे आहेत मात्र सद्यःस्थितीत ही पदे रिक्त आहेत. धावली, रोहोट या उपकेंद्रातील परिचारिका हे पद रिक्त आहे. परळी येथील आरोग्य सेवक हे पद रिक्त आहे. त्यामुळे जे कर्मचारी आहेत त्यांच्यावर कामाचा अतिरिक्त ताण पडत आहे. वैद्यकीय अधिकार्‍यांचे दालन, औषध भंडार, केस पेपर विभाग एवढेच नव्हे तर ऑपरेशन थिएटर या ठिकाणी छताला गळती असल्यामुळे या ठिकाणी भिंतीही ओल्या होत आहेत.

वैद्यकीय अधिकारी, कर्मचारी, परिचारिका यांची निवासस्थानेही धोकादायक झाली आहेत. त्या इमारतींच्या पत्र्यातून पाणी आत येऊन पत्र्याला असलेली लाकडे कुजली आहेत. त्यामुळे कधी कोणती दुर्घटना घडेल हे सांगता येत नाही. अशी गंभीर परिस्थिती आहे. परळी आरोग्य केंद्रात अग्निशामक यंत्रणाही नाही. इमारतीच्या दुरवस्थेमुळे गावातून आणलेले पाणी नमुन्याचे कॅन फरशीवर ठेवण्यात आले आहेत. तर ऑपरेशन थिएटरमधील काही यंत्रसामुग्रीही व्हरांड्यात ठेवण्यात आली आहे. सायंकाळी सहा नंतर रुग्णालयात वैद्यकीय अधिकारी थांबत नसतात अशा तक्रारीही ग्रामस्थ वारंवार करत आहेत.