‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎उत्तराखंडमध्ये ढगफुटीमुळे झालेला पूर आणि कहर‎ही काही वेगळी घटना नाही. गेल्या वर्षी हिमाचल‎प्रदेशात असेच पूर आले, वायनाडमध्ये भूस्खलन‎झाले, वडोदरा आणि जगभरात पूर आला,‎दुबईसारख्या वाळवंटी शहरांमध्ये पूर आला आणि‎लॉस एंजलिस शहरात लागलेली विनाशकारी आग‎लागली. ‘डाऊन टू अर्थ’ मासिकाच्या अहवालानुसार,‎२०२४ मध्ये ३६६ दिवसांपैकी ३२२ दिवस भारताला‎अत्यंत हवामानविषयक घटनांचा सामना करावा‎लागला. आपण या आपत्तींना अपवाद म्हणून‎वागवणे थांबवले पाहिजे. ते आता एक नवीन आदर्श‎बनले आहेत. प्रश्न हा नाही की उत्तरकाशी का घडले,‎तर तो इतक्या वारंवार आणि इतक्या तीव्रतेने का घडत‎ आहे. ही एकेकाळी घडणारी दुर्घटना आहे, जी आपण‎विसरून पुढे जाऊ शकतो? की ती येणाऱ्या मोठ्या‎आपत्तींचे लक्षण आहे? भारतभरातील माझ्या ऊर्जा‎स्वराज यात्रेदरम्यान, मी शेकडो सभांमध्ये एक साधा‎प्रश्न विचारला आहे:

पूर, भूस्खलनामुळे गावे उद्ध्वस्त झाली,‎मंदिरे ढिगाऱ्यात बदलली, घरे आणि‎हॉटेल्स कागदासारखी वाहून गेली. काही‎लोकांना आपले प्राण गमवावे लागले,‎अनेक जण अजूनही बेपत्ता आहेत. हे का‎घडले आणि ते पुन्हा घडणार नाही?‎

“आपण किती विकास केला‎पाहिजे? आपण किती काळ विकास केला पाहिजे?’‎आणि आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे कोणीही – प्राध्यापक‎नाही, पालक नाही, धोरणकर्ते नाही, अर्थशास्त्रज्ञ नाही,‎शास्त्रज्ञ नाही – याचे उत्तर नाही. तरीही प्रत्येक जण‎आग्रह धरतो की, आपण वाढले पाहिजे. सरकारांना‎अधिक जीडीपी वाढ हवी आहे. कंपन्यांना अधिक‎नफा हवा आहे. लोकांना मोठी घरे आणि वेगवान‎गाड्या हव्या आहेत. पण कोणीही त्यावर मर्यादा‎घालण्यास तयार नाही. हे ब्रेकशिवाय गाडी‎चालवण्यासारखे आहे. आणि ते कसे संपते हे‎आपल्याला माहिती आहे. अनंत वाढीच्या ध्यासाने‎आपल्याला इतके व्यापले आहे की आपण थांबायलाही‎तयार नाही. आपण आर्थिक आणि तांत्रिक विस्ताराच्या‎शर्यतीत अडकलो आहोत, एक मूलभूत प्रश्न‎विचारल्याशिवाय : आपण योग्य दिशेने जात आहोत‎का? खरं तर वेग इतका वेगवान आहे की थांबून विचार‎करायला कोणाकडेही वेळ नाही. आज कृत्रिम‎बुद्धिमत्ता आणि मोबाइल नेटवर्क्ससारख्या तंत्रज्ञानाची‎प्रगती वेगाने होत आहे – तरीही आपण श्वास घेत‎असलेली हवा, आपण पितो ते पाणी आणि आपण ज्या‎मातीवर अवलंबून आहोत ती पूर्वीपेक्षा जास्त वेगाने‎कमी होत आहे. जगण्यासाठी आवश्यक असलेल्या‎सर्व गोष्टी कमी होत नाहीत. पृथ्वीचे तापमान वाढत‎आहे आणि जगण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व‎गोष्टी, जसे की हवा, पाणी आणि माती, कमी होत‎आहेत. जीवनाला आधार देणाऱ्या सर्व गोष्टी कमी होत‎असतील तर आपण निरोगी आणि स्थिर जीवन कसे‎जगू शकतो? या सर्वामागे विज्ञान आहे. आपला ग्रह‎अधिक गरम होत आहे. ज्यांनी आकडेवारीकडे लक्ष‎दिले नाही. त्यांच्यासाठी मी तुम्हाला सांगतो की, २०२४‎हे मानवी इतिहासातील सर्वात उष्ण वर्ष होते. शरीराच्या‎तापमानात फक्त २ अंश वाढ झाल्याने आपल्याला ताप‎येतो. आपण योग्यरीत्या खाऊ, काम करू किंवा‎विश्रांती घेऊ शकत नाही. परंतु १८५० पासून म्हणजेच‎औद्योगिकीकरणापासून पृथ्वी सुमारे २.५ अंशांनी गरम‎झाली आहे. आपण असे म्हणू शकतो की पृथ्वीला ताप‎आहे – आणि ती संतुलन गमावत आहे. हवामान‎बदलावरील आंतरसरकारी पॅनल (IPCC) गेल्या‎अनेक दशकांपासून आपल्याला इशारा देत आहे.‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎जागतिक तापमानवाढीची पातळी २ अंशांपेक्षा जास्त‎झाली तर हवामानातील बदल अपरिवर्तनीय होईल.‎त्यानंतर मानवाकडून होणारे कोणतेही प्रयत्न हवामान‎बदल थांबवू शकणार नाहीत. चिंताजनक बाब म्हणजे‎आयपीसीसीनुसार आपण २०४५ ते २०५० पर्यंत‎जागतिक तापमानवाढीचा २ अंशांचा टप्पा ओलांडू. २०‎ते २५ वर्षांत. आणि तरीही जग झोपलेले दिसते. आपण‎काय करत आहोत? जागतिक नेते काय करत आहेत?‎२९ वर्षांपासून ते दरवर्षी कार्बन उत्सर्जन कसे कमी‎करायचे यावर चर्चा करण्यासाठी सीओपी बैठकीत‎भेटतात. आणि तरीही दरवर्षी जागतिक कार्बन उत्सर्जन‎वाढत आहे. भारत आता चीन आणि अमेरिकेनंतर‎तिसरा सर्वात मोठा कार्बन उत्सर्जक बनला आहे.‎याचा अर्थ असा की १९२ देश आपल्यापेक्षा कमी‎उत्सर्जन करतात. भारताने २०७० पर्यंत निव्वळ‎शून्यावर पोहोचण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे – २ अंशांच्या‎अंदाजित तापमान वाढीनंतर पूर्ण २० वर्षे. घर जळून‎खाक झाल्यानंतर हे अग्निशमन दल पाठवण्यासारखे‎आहे. (हे लेखकाचे वैयक्तिक विचार आहेत)‎

नवी दिल्ली : बिहारमधील निवडणूक प्रारूप मतदार यादीतून वगळलेल्या सुमारे ६५ लाख मतदारांची माहिती ९ ऑगस्टपर्यंत सादर करण्याचे आदेश सर्वोच्च न्यायालयाने बुधवारी निवडणूक आयोगाला दिले.