जगभरात सर्वाधिक मृत्यू हे हॉर्ट अटॅकने होत आहे. असं असताना असा समज आहे की, मांसाहार किंवा तिखट पदार्थांमुळे हा आजार दिवसेंदिवस वाढत आहे. पण संशोधनात धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. ज्यामध्ये चुकीचा आहार नाही तर चुकीची जीवनशैली, सवयी या जीवघेण्या आजाराचे मूळ कारण बनत आहे. 

Add Zee News as a Preferred Source

तज्ञांचे म्हणणे आहे की, आपण दररोज खाल्लेल्या काही पदार्थांमुळे शरीरात नायट्रिक ऑक्साईड नावाच्या एका आवश्यक रेणूची हळूहळू कमतरता निर्माण होत आहे. रक्तवाहिन्या निरोगी ठेवण्यासाठी आणि हृदयाचे रक्षण करण्यासाठी हे रेणू अत्यंत महत्त्वाचे आहे. वेलनेस तज्ज्ञ आणि लेखक डॉ. एरिक बर्ग यांच्या मते, जर शरीरात नायट्रिक ऑक्साईडची पातळी कमी होऊ लागली तर हृदयविकाराचा धोका वाढतो.

नायट्रिक ऑक्साईड हा एक पदार्थ आहे जो रक्तवाहिन्यांना आराम देतो, रक्त परिसंचरण सुधारतो आणि धमन्यांमध्ये प्लेक जमा होण्यास प्रतिबंध करतो. अर्थात, जेव्हा शरीरात त्याची पातळी कमी होते तेव्हा रक्तदाब, स्ट्रोक आणि हृदयविकाराचा धोका वाढतो. कोणते पदार्थ हे रेणू कमी करू शकतात ते समजून घेऊया.

साखर

नायट्रिक ऑक्साईडचा सर्वात मोठा शत्रू म्हणजे रिफाइंड शुगर. तो सॉफ्ट ड्रिंक्स, मिठाई, सॉस, तृणधान्ये आणि पॅकेज्ड फूडमध्ये आढळतो. रिफाइंड शुगर रक्तातील साखर वेगाने वाढवते आणि रक्तवाहिन्यांमध्ये जळजळ निर्माण करते. ते ऑक्सिडेटिव्ह ताण वाढवते आणि नायट्रिक ऑक्साईड कमी करते. दीर्घकाळात, ते इन्सुलिन प्रतिरोध वाढवते आणि रक्तवाहिन्यांच्या अस्तरांना नुकसान पोहोचवते.

मैदा

ब्रेड, बिस्किटे आणि पेस्ट्री यांसारख्या पांढऱ्या पिठापासून बनवलेले पदार्थ शरीरात साखरेत रूपांतरित होतात आणि रक्तातील साखरेची पातळी वेगाने वाढवतात. ते जळजळ आणि चयापचय ताण वाढवतात. याचा रक्तवाहिन्यांवर परिणाम होतो आणि नायट्रिक ऑक्साईडची पातळी कमी होते.

हृदयविकाराचा धोका का वाढत आहे?

तेल
सोयाबीन तेल, कॉर्न ऑइल आणि सूर्यफूल तेल यांसारखी तेले पॅकेज्ड फूड आणि फास्ट फूडमध्ये मोठ्या प्रमाणात वापरली जातात. त्यात ओमेगा-६ फॅटी अॅसिडचे प्रमाण जास्त असते, जे शरीरात जळजळ वाढवते. ही तेले गरम केल्यावर लवकर खराब होतात आणि विषारी पदार्थ तयार करतात. सतत वापरल्याने रक्तवाहिन्या कमकुवत होतात आणि हृदयरोगाचा धोका वाढतो.

धूम्रपान
धूम्रपान हे नायट्रिक ऑक्साईडचे एक प्रमुख शत्रू देखील आहे. सिगारेट आणि व्हेपिंग दोन्ही शरीरातील नायट्रिक ऑक्साईड जलद कमी करतात. धूम्रपान रक्तवाहिन्यांच्या अस्तरांना नुकसान पोहोचवते आणि त्यात असलेले मुक्त रॅडिकल्स नायट्रिक ऑक्साईड नष्ट करतात. धूम्रपान करणाऱ्यांच्या शरीरात नायट्रिक ऑक्साईडचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी असते आणि त्यांना हृदयरोगाचा धोका जास्त असतो.

अँटीबॅक्टेरियल माउथवॉश
अनेक माउथवॉशमध्ये नायट्रिक ऑक्साईडचे उत्पादन रोखणारी रसायने असतात. तोंडात काही चांगले बॅक्टेरिया असतात जे अन्नातून नायट्रिक ऑक्साईड तयार करण्यास मदत करतात, परंतु माउथवॉश त्यांना मारतात. यामुळे रक्तदाब वाढू शकतो आणि दीर्घकाळ दैनंदिन वापरामुळे हृदयरोगाचा धोका वाढतो.

नायट्रिक ऑक्साईड वाढवण्यासाठी काय करावे

नायट्रिक ऑक्साईड वाढवण्यासाठी आहार आणि जीवनशैलीत बदल करणे आवश्यक आहे. पालक, अरुगुला आणि केल सारख्या हिरव्या पालेभाज्या, बीट आणि त्यांचा रस, लसूण, कांदे, संत्री आणि लिंबू सारखी लिंबूवर्गीय फळे, डाळिंब, आर्जिनिनयुक्त काजू आणि बिया आणि कोकोसह डार्क चॉकलेट यांचा आहारात समावेश करणे खूप फायदेशीर आहे. एरोबिक व्यायाम, पुरेशी आणि दर्जेदार झोप घेणे, उन्हात वेळ घालवणे आणि श्वास घेण्याचे व्यायाम, निसर्गात फिरणे किंवा ध्यान करणे यासारख्या तणाव कमी करणाऱ्या सवयींचा अवलंब केल्याने देखील नायट्रिक ऑक्साईडची पातळी वाढू शकते.

(Disclaimer: वरील माहिती सामान्य संदर्भांवरून घेण्यात आली आहे. ‘झी २४ तास’ याची खातरजमा करत नाही. यामधून कोणत्याही प्रकारच्या उपचाराचा दावा केला गेलेला नाही. कुठलीही लक्षणं जाणवल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.)

Gen Z on Fertility and Pregnancy : पिढीदरपिढी आरोग्यविषयक अनेक संकल्पनांची माहिती विविध रुपांमध्ये विविध माध्यमांतून पोहोचत गेली. जेन-झींपुढं ही माहिती अधिक व्यापक आणि प्रत्ययकारी प्रकारे पोहोचत असल्या कारणानं ही पिढी प्रजनन क्षमका, गर्भधारणा अशा आरोग्यविषयक स्थितींकडे अगदी वस्तुनिष्ठपणे पाहत असल्याचं दिसून येत आहे. नुकत्याच झालेल्या एका सर्वेक्षणातून यासंदर्भातील माहिती समोर आली, जिथं 23 ते 30 वयोगटातील 200 हून अधिक करुणींचा सहभाह होता. ज्यापैकी भारतातील 35 टक्क्यांहून अधिक महिलांच्या मते 35 वर्षांनंतर महिलांच्या प्रजनन क्षमतेवरव परिणाम होऊन ती कमी होते.  

Add Zee News as a Preferred Source

मदरहुड हॉस्पिटल्स आणि नोव्हा आयव्हीएफ फर्टिलिटीच्या या सर्वेक्षणानुसार महिलांच्या मनात असणाऱ्या या निष्कर्षांमुळं नव्या पिढीतील अर्थात जेन झी तरुणी/ महिलांना आरोग्य, मुलं होण्याची वेळ आणि प्रजनन क्षमता यासंदर्भात पूर्वकल्पना असून, 41 टक्के महिलांच्या माहितीसा स्त्रोत समाज माध्यमं असल्याचं स्पष्ट होत आहे. 

सर्वेक्षणातील आकडेवारीनुसार 28-32 वयोगटातील जवळपास 40% महिला गर्भधारणेसाठी प्रयत्न करत असून, सर्वेक्षणातील सहभागील 25 टक्के महिलांच्या मते मुल पस्तिशीच्या आत होणं योग्य. आश्चर्यकारकरित्या 35 टक्के महिलांना एएमएच (MH) अर्थात महिलांच्या प्रजनन क्षमतेसंदर्भात माहिती देणाऱ्या चाचणीची कल्पना असल्याचं तर, 10 टक्के महिलांनी ही चाचणी केल्याचंही स्पष्ट झालं. एग फ्रिजिंगची माहितीसुद्धा 56 टक्के महिलांना असून, त्याबबातच्या सखोल माहितीचा अद्यापही अभाव आहे ही मात्र वस्तूस्थिती. 
 
तज्ज्ञ आणि वैद्यकिय क्षेत्रात, प्रामुख्यानं महिलांच्या आरोग्यविषयक विभागांमध्ये काम करणाऱ्या जाणकारांच्या मते वय आणि त्याचा प्रजनन क्षमतेशी असणारा संबंध याबाबत महिला जागरुक असून सर्वेक्षणातील आकडेवारीनुसार भारतीय महिलांच्या अंडाशयांचे वय कॉकेशियन महिलांच्या तुलनेत सहा वर्षे वेगाने वाढत आहे. वाढत्या वयानुरूप प्रजननक्षमतेत घट हळूहळू होते, मात्र सर्वात लक्षणीय घट ही पस्तिशीनंतर होते. 

DINKS जोडप्यांची वाढती संख्या 

रिलेशनशिप अर्थात नातेसंबंधांचं स्वरुप बदलत असलानाच ‘DINKs कपल’चा ट्रेंड सध्या जोड्यांमध्ये तग धरू लागला आहे. ‘DINKs Couple’ म्हणजे Dual Income No Kids. नोकरी, व्यवसाय करणारी जोडपी लग्नानंतर फॅमिली प्लॅनिंगचा विचार न करता आयुष्याचा मनसोक्त आनंद घेतात ज्यासाठी या DINK या शब्दाचा वापर केला जातो. अशा महिलांमध्ये मोडणाऱ्यांची आकडेवारी 18 टक्के इतकी आहे. 

FAQ

हे सर्वेक्षण कोणत्या संस्थांनी केले आणि त्यात कोण सहभागी होते?
मदरहुड हॉस्पिटल्स आणि नोव्हा आयव्हीएफ फर्टिलिटी यांनी ‘फर्टिलिटी अवेअरनेस: जेन झी इनसाइट्स’ हे सर्वेक्षण ऑगस्ट-सप्टेंबर 2025 मध्ये केले. यात भारतातील मेट्रो आणि टियर-1 शहरांतील 23 ते 30 वयोगटातील 200 हून अधिक जेन झी महिलांचा सहभाग होता. 

जेन झी महिलांना प्रजनन क्षमतेबाबत काय पूर्वकल्पना आहेत?
सर्वेक्षणानुसार, 35% हून अधिक महिलांना 35 वर्षांनंतर प्रजनन क्षमता कमी होत असल्याची कल्पना आहे. याशिवाय, 41% महिलांच्या माहितीचा मुख्य स्रोत सोशल मीडिया आहे. तज्ज्ञांच्या मते, भारतीय महिलांचे अंडाशयांचे वय कॉकेशियन महिलांच्या तुलनेत 6 वर्षे लवकर वाढते, ज्यामुळे 35 नंतर प्रजनन क्षमतेत लक्षणीय घट होते.

गर्भधारणेची वेळ कधी योग्य वाटते?
25% महिलांच्या मते, मुलाची गर्भधारणा 30 वर्षांपूर्वी होणे योग्य आहे. मात्र, 28-32 वयोगटातील 40% महिला गर्भधारणेसाठी प्रयत्न करत आहेत किंवा योजना आखत आहेत.