“तू घरी आहेस का?’ शुक्रवारी, मी फोन उचलला आणि “नमस्कार, काकू,”म्हणणार होतो तेव्हा काकूने लगेच विचारले. क्षणभर मी घाबरलो आणि मला वाटले की, काहीतरी आपत्कालीन परिस्थिती आहे. मी हो म्हटल्याबरोबर तिने लगेच म्हटले, “तू पटकन तीन कप कॉफी बनवू शकतोस का? मी येत आहे आणि दहा मिनिटांत तिथे येईन’ असे म्हणून तिने फोन ठेवला. तिने माझे काही बोलण्याची वाटही पाहिली नाही. आठ मिनिटांपेक्षा कमी वेळात, ती किराणा सामानाच्या पिशव्या घेऊन माझ्या घरी आली आणि मला काही वस्तू फ्रिजरमध्ये ठेवण्यास सांगितले. मी विचारत होतो की काय चालले आहे. मग ती मला संपूर्ण कहाणी सांगू लागली. तिची किराणा दुकानातील मैत्रीण माझ्या घराजवळील रुग्णालयात दाखल होती आणि ती खरेदी करत असताना तिला कळले. तिला फ्लास्कमध्ये दोन कप कॉफी हवी होती आणि मी केली.

मी विचारले, “किराणा दुकानातील मैत्रीण?्’ कॉफीचा घोट घेत ती म्हणाली, “सहा महिन्यांपूर्वी, फक्त एका वस्तूसाठी खरेदी करत असताना, मला एक रिकामा कॅश रजिस्टर दिसला, पण मी काहीही करू शकण्यापूर्वी, माझी ही मैत्रीण – जी माझ्यापेक्षा दहा वर्षांनी मोठी आहे – किराणा सामानाने भरलेली गाडी घेऊन आत आली. मी थांबलो आणि तिला आधी जाण्यास सांगितले. पण ती मागे हटली, माझ्याकडे फक्त एकच वस्तू असल्याने मी आधी जावे असा आग्रह धरत होती. मी नकार दिला आणि म्हणालो, की ती आधी जाईल, पण तिने मला अधिकाराने जाऊ दिले. मी तिचे आभार मानले आणि आम्ही गप्पा मारू लागलो, दुकानाच्या वैशिष्ट्यांवर चर्चा करू लागलो. आम्ही शुभेच्छांची देवाण-घेवाण केली आणि निघालो. पुढच्या महिन्यात आम्ही पुन्हा भेटलो आणि मला कळले की ती दर महिन्याच्या पहिल्या शुक्रवारी खरेदी करते, कारण तिथे सहसा गर्दी कमी असते. खरेदी केल्यानंतर, आम्ही कॉफी घेतली आणि मला कळले की तिला दक्षिण भारतीय कॉफी आवडते.

गेल्या चार महिन्यांपासून त्या मैत्रिणी आहेत. माझ्या मामीला त्या शुक्रवारी दुकानात दिसल्या नाहीत म्हणून तिने तिला फोन केला. मग मला कळले की तिला माझ्या घराजवळील रुग्णालयात दाखल करण्यात आले आहे. माझ्या काकू म्हणाल्या, “त्या एका नात्यामुळे आमचे दिवस उजळले आणि कदाचित त्या क्षणी जग थोडे दयाळू झाले, असे आम्हाला दोघांनाही वाटले.

काकू गेल्यानंतर, माझ्यासाठी ते एक प्रकारचे बोधकथा होते. मला आठवले की १९९० च्या दशकात अमिताभ बच्चन “देऊ किंवा जाऊ’ असे कसे वाजवायचे. ते मला गाडी थांबवून त्यांची सेक्रेटरी रोझी सिंग राहत असलेल्या इमारतीच्या पार्किंगमध्ये सोडायचे. मी त्या इमारतीला वारंवार जात असल्याने मी अमितजींना भेटायचो. रात्री उशिरापर्यंत काम केल्यानंतर ते रोझीला स्वतः घरी सोडत असत. त्या अरुंद इमारतीत – दोन्ही बाजूला गाड्या उभ्या असलेल्या – तो नेहमीच जागा शोधत असे आणि मला किंवा इतरांना जाऊ देत असे आणि जेव्हा मी त्याचे आभार मानत असे, तेव्हा तो नम्रपणे प्रतिसादात हात वर करत असे. तो जेव्हा जेव्हा असे करायचा तेव्हा मला असे वाटायचे की मी “कृतज्ञतेच्या उत्सवात’ प्रवेश केला आहे. मला दिवसेंदिवस बरे वाटते आणि आता मला इतरांना मदत करण्याची सवय लागली आहे.

म्हणून पुढच्या वेळी जेव्हा कोणी तुम्हाला जाऊ देईल, तुमच्यासाठी गाडीचा दरवाजा उघडेल, तुमचे कपडे प्रशंसा करतील, तुम्ही टाकलेले काहीतरी उचलतील, शेल्फमधून तुम्ही पोहोचू शकत नसलेले काहीतरी काढतील, सबवेवर बसायला जागा देतील – त्यांच्या डोळ्यात पाहा, स्मित करा आणि साधे “धन्यवाद’ म्हणा.

जगाने आपली आर्थिक नाकेबंदी केली आहे. अशा वेळी आपल्या‎कर्णधारांनी स्वदेशी अभियान जाहीर केले असून आपण त्याचा भाग‎व्हायला हवे. स्वदेशी वस्तू सांगत आहेत की – ‘डोळ्यांतील अश्रू घ्या‎आणि नजरेतील तेज द्या!’ हाच योग्य काळ आहे की आपण आपल्या‎देशात निर्मित वस्तूंना अत्यधिक मोल द्यावे. आपला खर्चाचा मोठा‎भाग स्वदेशी वस्तूंवर खर्च करावा.

याचे एक उदाहरण म्हणजे –‎दुर्योधनाने जेव्हा पांडवांना सुईच्या टोकाएवढीही जमीन देणार नाही‎असे सांगितले, तेव्हा कृष्णाने इंद्रप्रस्थ उभारण्यासाठी पांडवांना‎द्वारकेहून धन आणून दिले. इथूनच आपण आपला स्वदेशी संस्कार‎जागृत करावा आणि आपले धन इंद्रप्रस्थावर खर्च करावे.

या‎प्रसंगातील इंद्रप्रस्थ म्हणजे स्वदेश. आज एका देशाचा राष्ट्राध्यक्ष‎दुर्योधनासारखी भूमिका बजावत आहे. आपण आपल्या आतला कृष्ण‎जागृत करावा आणि स्वदेशी अभियानाचा भाग व्हावे. आपल्या देशात‎आणखी एक अडचण आहे. बाजार इतका बेइमान झाला आहे की तो‎स्वदेशीलाही धक्का देईल.

आंतरराष्ट्रीय नागरी विमान वाहतूक संघटना (ICAO) दर तीन वर्षांनी बैठक घेते आणि जागतिक नियम आणि मानके स्थापित करण्यासाठी बहुपक्षीय चर्चा करते. हे निष्कर्ष जगभरात नागरी विमान वाहतुकीचा सुरक्षित आणि सुव्यवस्थित विकास सुनिश्चित करतात. दुर्दैवाने, चीनच्या दबावामुळे त्यात तैवानचा समावेश केला जात नाही.

आयसीएओचे ४२ वे सत्र सध्या कॅनडातील मॉन्ट्रियल येथे सुरू आहे. संघटनेची दीर्घकालीन धोरणात्मक योजना, “सुरक्षित आकाश, शाश्वत भविष्य” या दृष्टिकोनावर आधारित आहे, जी एक लवचिक, शाश्वत आंतरराष्ट्रीय विमान वाहतूक व्यवस्था तयार करण्यासाठी सहकार्य, स्थिरता आणि समावेशावर भर देते. भारत- चीनमधील थेट उड्डाणांची घोषणा यासारख्या अलीकडील घडामोडींमुळे पूर्व आशियाई प्रदेशात हवाई वाहतूक वाढेल. यामुळे तैपेईसह सर्व उड्डाण माहिती क्षेत्रांत अखंड समन्वय आणि सुरक्षिततेची आवश्यकता आणखी वाढते. म्हणून, आम्ही आयसीएओला त्यांच्या बैठका, प्रादेशिक विमान वाहतूक सुरक्षा यंत्रणेत तैवानच्या समावेशाची विनंती करतो.

तैपेई फ्लाइट इन्फर्मेशन रिजन (एफआयआर) पूर्व आशियातील सर्वात व्यग्र हवाई प्रवास क्षेत्रांपैकी एक आहे. हे आयसीएओच्या ३०० हून अधिक एफआयआर नेटवर्कचा एक आवश्यक भाग आहे. तैवानचे नागरी विमान वाहतूक प्रशासन (सीएए) त्याचे निरीक्षण करते. सीएए विविध माहिती सेवा प्रदान करते आणि या प्रदेशातून येणाऱ्या सर्व उड्डाणांची सुरक्षितता आणि सुविधा सुनिश्चित करण्यासाठी हवाई मार्गांचे व्यवस्थापन करते. आयसीएओने इतर एफआयआर एजन्सींप्रमाणेच तैवानच्या सीएएला जोखीम आणि सुरक्षा व्यवस्थापनाच्या दृष्टिकोनातून समान सहभाग प्रदान करावा. ज्यामुळे तैपेई एफआयआर इतर आयसीएओ संस्थांशी थेट संवाद साधू शकेल आणि वेळेवर माहितीची देवाणघेवाण सुनिश्चित करेल. तैपेई एफआयआरवर अधिकारक्षेत्र नसतानाही, चीनने अलीकडेच तात्पुरते धोक्याचे क्षेत्र, राखीव हवाई क्षेत्र आणि स्थापित लष्करी सराव क्षेत्रे घोषित केली आहेत. हे आयसीएओ मानकांचे उल्लंघन आहे. वास्तविक अशा उपाययोजनांची किमान सात दिवसांची सूचना आवश्यक आहे. याचा परिणाम तैपेई आणि आसपासच्या एफआयआरमधील उड्डाण सुरक्षिततेवर झाला आहे.

आज जागतिक विमान वाहतूक अनेक आव्हानांना तोंड देत आहे, ज्यात हवामान बदल, ऊर्जा संकट, वीज संतुलन आणि आंतरराष्ट्रीय भू-राजकीय संघर्ष यांचा समावेश आहे. तैवान आंतरराष्ट्रीय विमान वाहतूक समुदायात सक्रिय भूमिका बजावण्याचा प्रयत्न करत आहे. तैपेई एफआयआरचे महत्त्व ओळखून आयसीएओमध्ये सहभाग घेण्याची आणि त्यांच्या सुरक्षा पायाभूत सुविधा अधिक मजबूत करण्याचीही त्यांची इच्छा आहे.

विमान वाहतूक सुरक्षा ही राष्ट्रीय चिंता नसून जागतिक जबाबदारी आहे. अनेक दशकांपासून सीएएने तैपेई एफआयआरमध्ये सर्वोच्च सेवा आणि सुरक्षा मानके राखली आहेत आणि आयसीएओ मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन केले आहे. प्रादेशिक आणि जागतिक सुरक्षेत तैवान हा एक महत्त्वाचा खेळाडू आहे. तो आपली सामायिक जबाबदारी पार पाडत आहे. आयसीएओमध्ये सहभाग घेतल्याने ते इतर देशांसोबत सुरक्षा सहकार्य आणखी मजबूत करू शकेल. आयसीएओने तैवानला त्यांच्या समूहात समाविष्ट करण्याची वेळ आली आहे! (हे लेखकाचे वैयक्तिक विचार आहेत)