भारतातील सर्वात श्रीमंत मंदिरं, रेकॉर्डब्रेक कमाई करतात; इथं देवालाही भरावा लागतो टॅक्स

Richest Temples in India:  भारतात  श्रद्धा आणि आस्थेला फार महत्व आहे. भारतात हजारो मंदिर आहे. अनेक मंदिरं ही जगप्रसिद्ध आहेत. मंदिरांना मिळणारी देणगी, देवाला अर्पण केले जाणारे सोन्या चांदीचे दागिने तसेच दान पेटीत जमा होणारी रक्कम यातून ही मंदिरं   रेकॉर्डब्रेक कमाई करतात. यामुळे इंथ देवालाही टॅक्स भरावा लागतो. जाणून घेऊया भारतातील सर्वात श्रीमंत मंदिरं कोणती? कोणती मंदिरं संस्थान किती टॅक्स भरतात. 

मंदिरांचे उत्पन्न आणि त्यावरील कराबाबत देशाच्या राजकारणात मोठा वाद सुरू आहे. भाजप सरकार मंदिरांना जीएसटी थकबाकीसाठी नोटिसा पाठवत असल्याचा आरोप काँग्रेसने केला आहे. त्याच वेळी काँग्रेस वस्तुस्थिती विकृत पद्धतीने सादर करत असल्याचा आरोप भाजपने  केला आहे. या राजकीय वादविवादाच्या दरम्यान, देशातील सर्वात श्रीमंत मंदिर कोणते आहे, ते किती कमाई करते आणि ते किती कर भरते हे जाणून घेऊया.  

तिरुमला तिरुपती मंदिर हे  भारतातील सर्वात श्रीमंत मंदिरांच्या यादीत अव्वल स्थानावर आहे. तिरुमला तिरुपती मंदिर देवस्थानम ट्रस्ट (टीटीएस) हा सर्वात श्रीमंत मंदिर ट्रस्ट आहे. एका अहवालानुसार 2025 च्या आर्थिक वर्षात या मंदिराचे उत्पन्न 4,774 कोटी रुपये इतके होते. मंदिराच्या व्यवस्थापन आणि प्रशासनाची जबाबदारी टीटीडी ट्रस्ट सांभाळते. तिरुपती बालाजी मंदिर ट्रस्टकडे 75 ठिकाणी 7,636 एकर स्थावर मालमत्ता आणि ३०७ ठिकाणी लग्नस्थळे आहेत. तिरुपती मंदिर देवस्थानम ट्रस्टच्या माध्यमातून  देशभरातील 71 मंदिरांचे व्यवस्थापन करते.  

मंदिर ट्रस्टच्या उत्पन्नात देवाला दिले जाणारे प्रसाद, प्रसाद, दर्शन तिकिटे आणि मंदिराच्या मालमत्तेवरील व्याज यांचा समावेश आहे. याशिवाय, तिरुपती मंदिर केस विकून देखील पैसे कमवतात. प्रसाद विक्रीच्या माध्यमातून मंदिराला 600 कोटी रुपयांचा नफा मिळतो. देवाच्या दर्शन पासमधून मंदिर ट्रस्ट 338 कोटी तर, प्रसादातून 1611 कोटी रुपयांचे उत्पन्न मिळते. तिरुपती बालाजी मंदिर ट्रस्टकडे 11,329 किलो सोने आहे. याची किंमत 8,496 कोटींपेक्षा जास्त आहे. याशिवाय, मंदिराला मंदिर परिसरातील दुकाने, व्यवसाय, जमीन, शेती इत्यादींमधूनही उत्पन्न मिळते.  

मंदिरही त्याच्या वार्षिक उत्पन्नावर कर भरते. मंदिरांवरील कर नियमांनुसार, आध्यात्मिक कार्यांवर कोणताही कर आकारला जात नाही. मात्र, व्यावसायिक कार्यांवर कर आकारला जातो. संसदेत दिलेल्या माहितीनुसार, तिरुपती मंदिराने 2017 आर्थिक वर्षात 14.7 कोटी रुपये, 2022 आर्थिक वर्षात 15.58 कोटी तर 2023 आर्थिक वर्षात 32.15 कोटी रुपये जीएसटी भरला होता. 2024 च्या आर्थिक वर्षात 32.95 कोटी रुपयांचा जीएसटी भरला.