माण, खटाव आणि फलटण तालुक्यांतील ५९ गावे व ३२२ वाड्या-वस्त्यांना टँकरचा आधार; ६४ हजारांहून अधिक पशुधनासाठीही पाणीपुरवठ्याची व्यवस्था

सातारा, दि. १२ : सातारा जिल्ह्यातील काही तालुक्यांमध्ये पाणीटंचाईचे संकट दिवसेंदिवस गंभीर होत असल्याचे चित्र समोर आले आहे. विशेषतः माण, खटाव आणि फलटण या तीन तालुक्यांतील ग्रामीण भागात पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न निर्माण झाला असून, नागरिकांसह पशुधनाची तहान भागवण्यासाठी प्रशासनाला टँकरद्वारे पाणीपुरवठा करावा लागत आहे. जिल्ह्यातील एकूण ५९ गावे आणि ३२२ वाड्या-वस्त्यांमधील तब्बल ७९ हजार ६४५ नागरिकांना सध्या ५२ टँकरच्या माध्यमातून पाणीपुरवठा करण्यात येत आहे. याशिवाय ६४ हजार ९४७ पशुधनासाठीही पाण्याची व्यवस्था करण्याचे आव्हान प्रशासनासमोर आहे.

प्रशासनाकडून उपलब्ध करून देण्यात आलेल्या आकडेवारीनुसार, जिल्ह्यात सध्या सुरू असलेल्या ५२ टँकरमध्ये एका शासकीय टँकरसह ५१ खासगी टँकरचा समावेश आहे. या टँकरच्या माध्यमातून दररोज पाणीपुरवठा करण्यासाठी एकूण १०९.७२ खेपा मंजूर करण्यात आल्या आहेत. पाणीपुरवठा सुरळीत राहावा यासाठी प्रशासनाने ११ विहिरी आणि १० बोअरवेलचे अधिग्रहण केले आहे. त्यामुळे उपलब्ध जलस्रोतांचा वापर करून टंचाईग्रस्त गावांना दिलासा देण्याचा प्रयत्न सुरू आहे.

माण तालुक्यात सर्वाधिक पाणीटंचाईची तीव्रता

जिल्ह्यातील पाणीटंचाईचा सर्वाधिक फटका माण तालुक्याला बसत असल्याचे आकडेवारीवरून स्पष्ट होते. तालुक्यातील ४५ गावे आणि २६९ वाड्या-वस्त्यांमधील ६४ हजार ४५४ नागरिकांना टँकरद्वारे पाणीपुरवठा केला जात आहे. त्याचबरोबर तब्बल ५८ हजार पशुधनाच्या पाण्याचा प्रश्नही प्रशासनाला सोडवावा लागत आहे.

माण तालुक्यातील टंचाईग्रस्त गावांची आणि वाड्या-वस्त्यांची संख्या पाहता या भागातील पाणीटंचाईचे गांभीर्य लक्षात येते. नागरिकांना पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देण्याबरोबरच जनावरांसाठी पाण्याची उपलब्धता कायम ठेवणे ही मोठी जबाबदारी बनली आहे.

खटाव तालुक्यात ७ खासगी टँकरद्वारे पाणीपुरवठा

खटाव तालुक्यातील ११ गावे आणि ५१ वाड्या-वस्त्यांमधील १३ हजार ४१७ नागरिकांना पाणीटंचाईचा सामना करावा लागत आहे. या नागरिकांसाठी ७ खासगी टँकरद्वारे पाणीपुरवठा सुरू आहे. तसेच ६ हजार ६६७ पशुधनासाठी पाण्याची व्यवस्था करण्यात येत आहे.

ग्रामीण भागातील पाणीटंचाईमुळे नागरिकांना दैनंदिन गरजांसाठी पाण्याचे नियोजन करावे लागत असून, टँकरच्या खेपांवरच अनेक गावांचा पाणीपुरवठा अवलंबून आहे.

फलटण तालुक्यातील ३ गावांनाही टँकरचा आधार

फलटण तालुक्यातील ३ गावे आणि २ वाड्या-वस्त्यांमध्येही पाणीटंचाई निर्माण झाली आहे. या भागातील १ हजार ७७४ नागरिक आणि २८० पशुधनासाठी एका खासगी टँकरद्वारे पाणीपुरवठा करण्यात येत आहे.

फलटण तालुक्यातील टंचाईग्रस्त गावांची संख्या माण आणि खटावच्या तुलनेत कमी असली, तरी ग्रामीण भागातील नागरिकांना पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकरवर अवलंबून राहावे लागत आहे. त्यामुळे संबंधित गावांमधील पाणीपुरवठ्याचे नियमित नियोजन आणि उपलब्ध जलस्रोतांचे योग्य व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे.

आकडेवारीतून स्पष्ट होते पाणीटंचाईचे वास्तव

जिल्ह्यातील तिन्ही तालुक्यांच्या आकडेवारीचे विश्लेषण केले असता माण तालुक्यातील परिस्थिती सर्वाधिक गंभीर असल्याचे दिसून येते. एकूण टँकरद्वारे पाणी मिळणाऱ्या नागरिकांपैकी मोठा हिस्सा माण तालुक्यातील आहे. तसेच टंचाईग्रस्त पशुधनापैकी सर्वाधिक पशुधनही याच तालुक्यात आहे.

पाणीटंचाईचा परिणाम केवळ मानवी जीवनावर होत नसून ग्रामीण अर्थव्यवस्था, शेती आणि पशुपालन व्यवसायावरही होत आहे. विशेषतः दुष्काळी परिस्थितीत जनावरांना पिण्यासाठी पाणी आणि चाऱ्याची उपलब्धता राखणे पशुपालकांसाठी मोठे आव्हान ठरते.

प्रशासनासमोर पाणीपुरवठा कायम ठेवण्याचे आव्हान

टँकरद्वारे पाणीपुरवठा हा तात्पुरता दिलासा असला, तरी पाणीटंचाईवर कायमस्वरूपी उपाययोजना करण्याची गरज अधोरेखित होत आहे. टँकरच्या मंजूर खेपांची नियमित अंमलबजावणी, पाण्याच्या गुणवत्तेची तपासणी, गावनिहाय पाणीवाटपाचे नियोजन आणि अधिग्रहित विहिरी व बोअरवेलमधील पाण्याचा योग्य वापर याकडे प्रशासनाने विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे.

तसेच पाणीटंचाईग्रस्त गावांमध्ये नवीन जलस्रोत निर्माण करणे, जलसंधारणाची कामे प्रभावीपणे राबवणे, बंधारे व शेततळ्यांमधील पाणीसाठा वाढवणे आणि भूजल पुनर्भरणाच्या उपाययोजनांना प्राधान्य देणे गरजेचे आहे.

एकूणच, सातारा जिल्ह्यातील माण, खटाव आणि फलटण तालुक्यांमध्ये ५२ टँकरच्या माध्यमातून हजारो नागरिकांची तहान भागवण्याचे काम सुरू असले, तरी ही परिस्थिती ग्रामीण भागातील पाणीप्रश्नाचे गांभीर्य अधोरेखित करणारी आहे. नागरिकांना नियमित पाणीपुरवठा आणि पशुधनाला पुरेसे पाणी मिळावे, यासाठी प्रशासनाने केवळ टँकरवर अवलंबून न राहता दीर्घकालीन जलव्यवस्थापनाचे नियोजन करण्याची आवश्यकता आहे.

महत्त्वाचे आकडे एका दृष्टिक्षेपात

तालुका गावे वाड्या नागरिक पशुधन टँकर माण ४५ २६९ ६४,४५४ ५८,००० ४४* खटाव ११ ५१ १३,४१७ ६,६६७ ७ फलटण ३ २ १,७७४ २८० १ एकूण ५९ ३२२ ७९,६४५ ६४,९४७ ५२

*माण तालुक्यातील टँकरची संख्या एकूण ५२ मधून खटाव व फलटणचे टँकर वजा करून ४४ अशी गणितानुसार येते. मूळ आकडेवारीत माण तालुक्याच्या टँकरची स्वतंत्र संख्या नमूद नाही.