. संयमी स्वभाव, कणखर नेतृत्व आणि माणुसकीचा स्पर्श! जिजामाला रणजितसिंह नाईक निंबाळकर यांचा प्रेरणादायी कार्यप्रवास!

कुटुंबाची जबाबदारी, स्वराज उद्योग समूहाचे समर्थ व्यवस्थापन, महिलांचे संघटन आणि सामाजिक बांधिलकी अशा विविध क्षेत्रांत प्रभावी योगदान; माजी खासदार रणजितसिंह नाईक निंबाळकर यांच्या राजकीय-सामाजिक प्रवासातील खंबीर सहकारी म्हणूनही वेगळी ओळख

फलटण | साहस Times :  एखाद्या व्यक्तीचे मोठेपण केवळ तिच्या पदावरून किंवा राजकीय वलयावरून ठरत नसते, तर तिच्या कार्यातून किती माणसे जोडली गेली, किती कुटुंबांना आधार मिळाला आणि किती जबाबदाऱ्या तिने समर्थपणे पेलल्या, यावरून तिचे खरे व्यक्तिमत्त्व समोर येते. याच गुणवैशिष्ट्यांचा प्रत्यय देणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे अॅड. सौ. जिजामाला रणजितसिंह नाईक निंबाळकर (वहिनीसाहेब). माजी खासदार रणजितसिंह नाईक निंबाळकर यांच्या राजकीय आणि सामाजिक वाटचालीत महत्त्वाची साथ देतानाच त्यांनी स्वतःच्या कार्यकर्तृत्वातून स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. आज त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांच्या बहुआयामी कार्याचा घेतलेला हा विशेष आढावा.

राजकीय प्रवासाला माणुसकीची जोड

माजी खासदार रणजितसिंह नाईक निंबाळकर यांच्या ‘राजभवन’ निवासस्थानी दररोज विविध भागांतून नागरिक, कार्यकर्ते आणि सर्वसामान्य लोक आपल्या समस्या घेऊन येत असतात. या गर्दीत प्रत्येकाची अपेक्षा वेगळी असते; मात्र प्रत्येकाला आपुलकीची वागणूक मिळावी, यासाठी जिजामाला वहिनीसाहेब विशेष दक्ष असतात.

घरी आलेल्या व्यक्तीची आस्थेने विचारपूस करणे, चहापाण्याची व्यवस्था झाली आहे की नाही हे स्वतः लक्षपूर्वक पाहणे, ही त्यांची साधी वाटणारी कृती त्यांच्या संवेदनशील स्वभावाची साक्ष देते. राजकीय घराण्याचा मोठेपणा हा केवळ भेटायला येणाऱ्या लोकांच्या संख्येत नसून त्यांना दिल्या जाणाऱ्या सन्मानात असतो, हे त्यांच्या वागण्यातून दिसून येते.

विकासकामांचा आढावा आणि कार्यकर्त्यांना आधार

राजकारण म्हणजे केवळ व्यासपीठावरील भाषणे किंवा निवडणुकांमधील सक्रियता नव्हे, तर लोकांच्या प्रश्नांशी सातत्याने जोडलेले राहणे होय. रणजितसिंह नाईक निंबाळकर यांच्या व्यस्त दौऱ्यांदरम्यान फलटण शहर व तालुक्यात सुरू असलेल्या विकासकामांची माहिती घेणे, कार्यकर्त्यांच्या अडचणी समजून घेणे आणि आवश्यक ठिकाणी त्यांना पाठबळ देणे, अशा जबाबदाऱ्या जिजामाला वहिनीसाहेब समर्थपणे पार पाडतात.

त्यांच्या कामाची आणखी एक महत्त्वाची बाजू म्हणजे राजकारणाच्या पलीकडे जाऊन सामाजिक संबंध जपण्याची भूमिका. राजकीय मतभेद बाजूला ठेवून समाजातील विविध घटकांना एकत्र आणण्याचा त्यांचा प्रयत्न त्यांच्या व्यापक दृष्टिकोनाची जाणीव करून देतो.

महिलांच्या आयुष्यात आनंदाचे क्षण निर्माण करणारे नेतृत्व

ग्रामीण भागातील महिलांचे दैनंदिन जीवन अनेक जबाबदाऱ्यांनी व्यापलेले असते. कुटुंब, संसार, मुलांचे संगोपन आणि घरातील कामे यामध्ये स्वतःसाठी वेळ काढणे अनेक महिलांना शक्य होत नाही. महिलांनाही आनंदाने जगण्याचा, व्यक्त होण्याचा आणि स्वतःच्या कलागुणांना वाव देण्याचा अधिकार आहे, ही जिजामाला वहिनीसाहेबांची भूमिका आहे.

याच विचारातून त्यांनी फलटण तालुक्यातील विविध गावांमध्ये आणि पंचक्रोशींमध्ये ‘होम मिनिस्टर’सारख्या मनोरंजनात्मक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले. या कार्यक्रमांमधून महिलांना एकत्र येण्याची, संवाद साधण्याची, खेळण्याची आणि स्वतःमधील कलागुण प्रदर्शित करण्याची संधी उपलब्ध झाली.

विशेष म्हणजे या उपक्रमांमधून त्यांनी महिलांचे मोठे संघटन उभे केले. महिलांना केवळ राजकीय कार्यक्रमांपुरते एकत्र न आणता सामाजिक आणि सांस्कृतिक उपक्रमांच्या माध्यमातून त्यांच्यात आपलेपणाची भावना निर्माण करणे, हे त्यांच्या कार्याचे महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य ठरते.

स्वराज उद्योग समूहाच्या व्यवस्थापनात सक्षम नेतृत्व

जिजामाला वहिनीसाहेबांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे उद्योग क्षेत्रातील त्यांचे योगदान. माजी खासदार रणजितसिंह नाईक निंबाळकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली कार्यरत असलेल्या ‘स्वराज ग्रीन पॉवर अँड फ्युएल लिमिटेड’ आणि स्वराज उद्योग समूहाच्या व्यवस्थापनाची जबाबदारी त्या समर्थपणे सांभाळत आहेत.

उद्योग क्षेत्रात यश मिळवण्यासाठी केवळ आर्थिक गुंतवणूक पुरेशी नसते; त्यासाठी नियोजन, शिस्त, व्यवस्थापन कौशल्य आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्नांची आवश्यकता असते. या सर्व बाबींचा समन्वय साधत त्यांनी उद्योग समूहाच्या कामकाजात आपला ठसा उमटवला आहे. स्वराज समूहाला विविध राष्ट्रीय स्तरावरील पुरस्कार मिळाले असून, त्यामागे व्यवस्थापनातील शिस्त आणि कार्यपद्धतीचे महत्त्वपूर्ण योगदान आहे.

साखरवाडी येथे झालेल्या जाहीर सभेत कालकथित अजितदादा पवार यांनीही जिजामाला वहिनीसाहेबांच्या सक्षम व्यवस्थापनाचे आणि कारखान्याच्या कामकाजाचे जाहीर कौतुक केले होते. उद्योग क्षेत्रातील त्यांची कामगिरी ही त्यांच्या नेतृत्वक्षमतेची वेगळी ओळख ठरते.

या उद्योगाची आणि व्यवस्थापनाची परंपरा पुढे नेण्यासाठी त्यांच्या कन्या कु. ताराराजे यादेखील त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली कामकाजात सक्रिय सहभाग घेत आहेत. त्यामुळे पुढील पिढीला उद्योग व्यवस्थापनाचा अनुभव आणि नेतृत्वाचे संस्कार देण्याचे कामही त्या करीत आहेत.

उद्योग आणि समाजकारणाबरोबर कुटुंबालाही तितकेच महत्त्व

सार्वजनिक जीवनात सक्रिय असणाऱ्या व्यक्तींसाठी कौटुंबिक जबाबदाऱ्या सांभाळणे हे मोठे आव्हान असते. मात्र जिजामाला वहिनीसाहेब यांनी या दोन्ही आघाड्यांमध्ये समतोल साधला आहे. रणजितदादांच्या व्यस्त राजकीय आणि सामाजिक कार्यक्रमांच्या पार्श्वभूमीवर कुटुंबाची जबाबदारी त्या अत्यंत आत्मीयतेने सांभाळतात.

ताराराजे आणि इंदिराराजे या आपल्या दोन्ही मुलींच्या शिक्षणापासून त्यांच्या दैनंदिन आयुष्यातील छोट्या-मोठ्या गोष्टींपर्यंत त्या विशेष लक्ष देतात. कुटुंबातील सदस्यांप्रमाणेच उद्योग समूहातील सहकारी, कर्मचारी आणि कार्यकर्त्यांशीही त्या जिव्हाळ्याचे संबंध ठेवतात.

त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील हा कौटुंबिक आणि माणुसकीचा पैलू त्यांच्या सार्वजनिक कार्याला अधिक व्यापक बनवतो.

पदापेक्षा नात्यांना आणि कामाला महत्त्व देणारा स्वभाव

राजकीय आणि औद्योगिक क्षेत्रात वावरताना अनेकदा पद, प्रतिष्ठा आणि अधिकार यांना महत्त्व दिले जाते. मात्र जिजामाला वहिनीसाहेब यांच्या कार्यशैलीत माणसांशी जोडलेले राहणे, त्यांच्या अडचणी समजून घेणे आणि त्यांना शक्य ते सहकार्य करणे या गोष्टींना विशेष स्थान असल्याचे त्यांच्या कार्यातून जाणवते.

महिलांचे संघटन असो, कार्यकर्त्यांशी संवाद असो, उद्योग समूहाचे व्यवस्थापन असो किंवा कुटुंबाची जबाबदारी असो; प्रत्येक ठिकाणी त्या नियोजनबद्ध आणि आपुलकीच्या भूमिकेत दिसतात. त्यामुळे त्यांची ओळख केवळ माजी खासदारांच्या पत्नी एवढ्यापुरती मर्यादित राहत नाही, तर एक सक्षम व्यवस्थापक, सामाजिक कार्यात सक्रिय महिला नेतृत्व आणि कुटुंबाला एकत्र बांधून ठेवणारे व्यक्तिमत्त्व अशी निर्माण झाली आहे.

वाढदिवसानिमित्त मनःपूर्वक शुभेच्छा!

जिजामाला वहिनीसाहेब यांचा आजवरचा प्रवास हा कुटुंब, उद्योग, समाजकारण आणि सार्वजनिक जीवन यांचा सुंदर समन्वय साधणारा आहे. कोणत्याही क्षेत्रात यश मिळवण्यासाठी स्वतःवरचा विश्वास, कामाप्रती निष्ठा आणि माणसांशी जोडलेले राहण्याची वृत्ती किती महत्त्वाची असते, याचे उदाहरण त्यांच्या कार्यातून पाहायला मिळते.

त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांना उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि आगामी काळात सामाजिक, औद्योगिक व महिला सक्षमीकरणाच्या कार्याला अधिक व्यापक यश मिळो, हीच मनःपूर्वक सदिच्छा!