Brest Milk Uranium: जगात वेगवेगळ्या प्रकारचे गंभीर आजार आहेत. ज्यामध्ये अनेकांचे मृत्यू होतात. यातील अनेक आजारांवर संशोधनदेखील सुरु आहे. पण अशी वेळ नवजात बालकांवर ओढवत असेल तर त्यापेक्षा दुर्देव काहीच नाही. ज्या बालकांनी अद्याप हे जगच पाहीलं नाही, त्यांच्यावर मृत्यूचा धोका ओढावलाय. आईचं दूध हे नवजात बालकांसाठी अमृत असतं. पण हा धोका त्यांना आईच्या दुधापासूनच ओढवतोय. काय आहे नेमका हा प्रकार? सविस्तर जाणून घेऊया.
नेचर जर्नलमध्ये नवीन अभ्यास प्रकाशित झालाय. बिहारमधील भोजपूर, समस्तीपुर, बेगूसराय, खगडिया, कटिहार आणि नालंदा या सहा जिल्ह्यांतील 40 स्तनपान करणाऱ्या महिलांच्या दूधातील युरेनियम (U-238) चे प्रमाण 0 ते 5.25 मायक्रोग्रॅम प्रति लिटर आढळले. खगडियात सरासरी सर्वाधिक आणि नालंद्यात सर्वात कमी, तर कटिहारमधील एका नमुन्यात कमाल प्रमाण सापडले. सर्व नमुन्यांमध्ये युरेनियम आढळले आहेत. यामुळे साऱ्यांनाच धक्का बसलाय.
अभ्यासाची पार्श्वभूमी काय?
हा अभ्यास ऑक्टोबर 2021 ते जुलै 2024 दरम्यान पटनातील महावीर कॅन्सर इन्स्टिट्यूटमधील डॉ. अरुण कुमार आणि प्रा. अशोक घोष यांच्या नेतृत्वाखाली आणि AIIMS दिल्लीतील डॉ. अशोक शर्मा यांच्या संयुक्त पथकाने केला. 17 ते 35 वर्ष वयोगटातील महिलांच्या दूधाचे नमुने तपासले गेले आहेत.
युरेनियमचे स्रोत काय?
स्तनपान दूधातील युरेनियमसाठी जगात कोणतेही परवानगी मर्यादा नाहीत. युरेनियमचे नेमके स्रोत अज्ञात असले तरी, जिओलॉजिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया यासंदर्भात अधिक तपास करत आहे. बिहारमध्ये भूजलावर अत्यधिक अवलंबन, उपचारित नसलेला औद्योगिक कचरा, रासायनिक खतांचा आणि कीटकनाशकांचा दीर्घकाळ वापर हे प्रदूषण वाढवणारे प्रमुख घटक आहेत.
नवजात शिशुंसाठी संकट
युरेनियम अन्नसाखळीत प्रवेश करून किडनीचे नुकसान, मज्जासंस्थेच्या समस्या, मुलांमध्ये विकासात्मक विकृती आणि कर्करोगाचा धोका वाढवते. अभ्यासानुसार, सुमारे ७०% शिशुंना गैर-कर्करोगजन्य आरोग्य समस्या होण्याचा धोका आहे. नवजात शिशुंमध्ये विकसनशील अवयव, जास्त विषारी पदार्थ शोषण आणि कमी शरीरभारामुळे धोका अधिक वाढतो. पूर्वी बिहारच्या भूजलात युरेनियम आढळले होते, आता ते दूधातही पोहोचले आहे, त्यामुळे पालकांचे टेन्शन वाढलंय.
तज्ज्ञ काय करतात शिफारस?
युरेनियम अन्नसाखळीत मिसळल्याने मुलांमध्ये कर्करोग आणि मज्जासंस्थेवर गंभीर परिणाम होऊ शकतात, असे तज्ज्ञ डॉ. अशोक शर्मा यांनी सांगितले. संशोधकांनी स्तनपान सुरू ठेवण्याची शिफारस केली असली तरी, प्रदूषण नियंत्रणासाठी तातडीने उपाययोजना करण्याची गरज असल्याचे ते म्हणाले.
FAQ
प्रश्न: बिहारमधील आईंच्या दूधात युरेनियम कुठल्या जिल्ह्यांमध्ये आढळले आणि त्याचे प्रमाण किती आहे?
उत्तर: भोजपूर, समस्तीपुर, बेगूसराय, खगडिया, कटिहार आणि नालंदा या सहा जिल्ह्यांतील ४० महिलांच्या दूधात युरेनियम आढळले. प्रमाण ० ते ५.२५ मायक्रोग्रॅम प्रति लिटर इतके आहे; खगडियात सरासरी सर्वाधिक तर कटिहारमध्ये एका नमुन्यात कमाल प्रमाण सापडले.
प्रश्न: आईंच्या दूधात युरेनियम येण्याची मुख्य कारणे कोणती?
उत्तर: बिहारमध्ये भूजलावर जास्त अवलंबन, उपचार न केलेला औद्योगिक कचरा, रासायनिक खते आणि कीटकनाशकांचा दीर्घकाळ वापर हे प्रमुख कारण आहे. यामुळे युरेनियम भूजलातून अन्नसाखळीत आणि नंतर आईंच्या दूधात पोहोचले.
प्रश्न: युरेनियममुळे नवजात बाळांना काय धोका आहे? आणि आता स्तनपान थांबवावे का?
उत्तर: युरेनियममुळे किडनीचे नुकसान, मज्जासंस्थेच्या समस्या, विकासात्मक विकृती आणि कर्करोगाचा धोका वाढतो. सुमारे ७०% बाळांना गैर-कर्करोगजन्य आरोग्य समस्या होण्याची शक्यता आहे. तरीही संशोधकांनी सध्या स्तनपान सुरू ठेवण्याची शिफारस केली आहे; मात्र प्रदूषण नियंत्रणासाठी तात्काळ उपाय आवश्यक आहेत.
