PSLV-C62: सध्या देशभरात इस्रोच्या मोहिमेची चर्चा आहे. या मोहिमेद्वारे एकाच वेळी 15 उपग्रहांना सूर्य-सिंक्रोनस पोलर ऑर्बिटमध्ये सोडण्यात आले. ही मोहीम भारताच्या अवकाश क्षेत्रातील वाढत्या भूमिकेचे प्रतीक आहे. ज्यात विविध देशांच्या उपग्रहांना एकत्रितपणे अवकाशात पाठवण्याची क्षमता दाखवली जाते. न्यू स्पेस इंडिया लिमिटेडच्या माध्यमातून ही ‘सॅटेलाइट टॅक्सी’सारखी सेवा उपलब्ध करून दिली जाते, ज्यात व्यावसायिक आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्याचा समावेश आहे. काय आहे PSLV-C62 मोहिम? सविस्तर जाणून घेऊया.
इस्रोच्या 2026 या वर्षातील पहिल्या मोठ्या अवकाश मोहिमेचे नाव PSLV-C62 आहे. ही मोहीम श्रीहरीकोटातील सतीश धवन अवकाश केंद्रावरून सुरू करण्यात आली.
ही मोहीम 12 जानेवारी रोजी सकाळी 10 वाजून 17 मिनिटांनी पहिल्या लॉन्च पॅडवरून सुरू झाली. PSLV रॉकेटच्या इंजिनांनी बंगालच्या उपसागरावर आवाज घुमला. या मोहीमेअंतर्गत इस्रोने 2026 या वर्षातील पहिले मोठे उड्डाण घेतले. ज्यात उपग्रहांना पृथ्वीच्या ध्रुवीय कक्षेत स्थापित करण्यात आले. या प्रक्षेपणात अनेक तंत्रज्ञानांचा वापर करण्यात आला.
मोहिमेतून काय साध्य?
या मोहिमेची खासियत म्हणजे एकाच वेळी 15 उपग्रह सोडण्याची क्षमता, ज्यात पृथ्वी निरीक्षण, अवकाशात इंधन भरणे, एआय डेटा प्रोसेसिंग आणि हलके दूर्बीण तंत्रज्ञानाचा समावेश आहे. ही मोहीम व्यावसायिकदृष्ट्या ‘स्पेस सायबर कॅफे’सारखी आहे. ज्यात एआय प्रोसेसिंगसाठी प्रति मिनिट 2 डॉलर (सुमारे 180 रुपये) भाडे आकारले जाते. याशिवाय अवकाशातील कचरा कमी करण्यासाठी आणि उपग्रहांच्या आयुष्य वाढवण्यासाठी नवीन तंत्र विकसित करण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली.
मोहिमेची मुख्य उद्दिष्ट्य काय?
मोहिमेचा मुख्य हेतू पृथ्वी निरीक्षणासाठी उपग्रह स्थापित करणे, अवकाशात इंधन भरणे आणि डॉकिंगची चाचणी घेणे, रिअल-टाइम डेटा विश्लेषण करणे आणि भूभाग नकाशा तयार करणे आहे. याशिवाय उपग्रहांचे आयुष्य वाढवणे, अवकाश कचरा कमी करणे, पुनःप्रवेश तंत्रज्ञानाची चाचणी आणि संचार प्रणाली विकसित करणे हे उद्दिष्ट आहे.
महत्वाचे उपग्रह आणि पेलोड
मोहिमेत EOS-N1 (अन्वेषा) नावाचा DRDO विकसित उपग्रह आहे, जो हायपरस्पेक्ट्रल इमेजिंगद्वारे शेती, माती, खनिज आणि पर्यावरण बदलांचे तपशीलवार विश्लेषण करतो. AayulSAT हा ऑर्बिटेड एरोस्पेसचा उपग्रह अवकाशात इंधन भरण्याची पहिली चाचणी करतो. MOI-1 हा हैदराबादच्या स्टार्टअपचा उपग्रह एआय इमेज लॅब आहे, ज्यात 502 ग्रॅम वजनाचे जगातील सर्वात हलके दूरबीन आहे. इतर उपग्रहांमध्ये नेपाळचा मुनल (भूभाग नकाशा), स्पेनचा केस्ट्रेल (पुनःप्रवेश चाचणी), इंडो-मॉरिशस संयुक्त उपग्रह, ब्राझीलचा अल्डेबरान-1 (समुद्री बचाव) आणि ध्रुव स्पेसचे लाचित आणि थायबोल्ट-3 (संचार चाचणी) यांचा समावेश आहे. याशिवाय, ‘ऑर्बिटल टेम्पल’मध्ये 14000 नावे अवकाशात संरक्षित आहेत.
मोहिमेचे महत्व
या मोहीमेमुळे भारताची नवीन आणि विश्वसनीय अवकाश केंद्र म्हणून ओळख आणखी मजबूत झालीय. ज्यात स्टार्टअप, संरक्षण संस्था आणि आंतरराष्ट्रीय भागीदारांचा सहभाग आहे. विविध देश आणि संस्थांशी सहकार्य करून तंत्रज्ञान विकासाला चालना मिळते. ही मोहीम अवकाश क्षेत्रातील भारताच्या वाढत्या प्रभावाचे उदाहरण आहे, ज्यात खर्च कमी करून जागतिक ग्राहकांना सेवा पुरवली जाते.
