नेटस्ट्रीम: ‘इसाबेला’ : बहुचर्चित हत्या अन् विकृत वास्तव

नेटफ्लिक्सने ‘ए लाइफ टू शॉर्ट : द इसाबेला नार्डोनी केस’ ही डॉक्युमेंटरीवजा फीचर फिल्म रिलीज केली आहे. यात अलीकडच्या काळातील ब्राझीलमधल्या सर्वात नाट्यमय गुन्हेगारी प्रकरणांची तटस्थ चिकित्सा करण्यात आली आहे. या डॉक्युमेंटरीमध्ये इसाबेलाचे मित्र, नातेवाईक, कुटुंब, तिची बाजू मांडणारे वकील आणि पत्रकार यांच्या मुलाखतींचा समावेश आहे, जे या केसबद्दल त्यांची मते मांडतात. आपल्या लाडक्या मुलीला न्याय मिळवून देण्यासाठी त्या चिमुरडीच्या आईला आणि आजीला किती भयंकर नि प्रदीर्घ संघर्ष करावा लागला, हे यातून अत्यंत भेदकतेने समोर येत राहते. मायकेल लँगर आणि क्लाउडिओ मॅनोएल यांनी हा चित्रपट दिग्दर्शित केला आहे. हे दोघे ‘बियॉन्ड इपनेमा’ आणि ‘सिमोनल : नो वन नोज हाऊ टफ इट’ यांसारख्या सकस चित्रपटांच्या प्रभावी निर्दोष दिग्दर्शनासाठी ओळखले जातात. या सिनेमामध्ये इसाबेला नावाच्या चिमुरड्या मुलीची करुण कथा आहे. २००८ मध्ये ही घटना घडली आहे. इसाबेला ही पाच वर्षांची मुलगी होती. साओ पाउलो येथील एका अपार्टमेंटच्या सहाव्या मजल्यावरील खिडकीतून तिला बाहेर फेकण्यात आलं नि त्यात तिचा वेदनादायक मृत्यू झाला. ब्राझीलच्या गुन्हेगारी इतिहासातील सर्वांत खळबळजनक तसेच वादग्रस्त हत्याकांडाचे चित्रण या डॉक्युमेंट्रीमध्ये केले गेले असल्याने ती प्रदर्शित होताच देशभरात शोक, संताप यांची लहर आली. अनेकांना धक्का बसला.

या माहितीपटात तथ्ये आणि पुरावे यांशिवाय माध्यमांमधील या प्रकरणाविषयीचा पिसाळलेला टीआरपीग्रस्त चेहरा आणि मीडिया ट्रायलसह अकारण मांडली जाणारी ठाम मते, दोषारोप यांचे विकृत चेहरे समोर येतात. इसाबेला मरण पावली तेव्हा काय घडले होते, कुणी कोणते जबाब दिले होते नि वास्तव काय होते, हे मती गुंग करणारे आहे. जसजसा सिनेमा पुढे जातो तसतसे मानवी भावभावनांचे विविध पैलू समोर येत राहतात, आधी संताप नि कारुण्य यांनी भरलेली स्पेस हतबलतेने, स्त्रीविषयक साचेबंद नकारात्मक जाणिवांनी भारित होते. इसाबेलाच्या हत्येदरम्यान त्याच भागातून जाणाऱ्या दोन महिलांचा दावा महत्त्वाचा होता. त्या दिवशी खरेदीसाठी बाहेर पडलेल्या त्या दोघींनी दावा केला होता की, एका घुसखोराने इसाबेलाची हत्या केली आणि हत्येतील प्रमुख संशयित इसाबेलाचे वडील अलेक्झांड्रे अल्वेस नार्डोनी आणि तिची सावत्र आई अॅना कॅरोलिना जटोबा हेच होते. तथापि, सीसीटीव्हीच्या पुराव्यासह साक्षीदारांचे जबाब आणि फॉरेन्सिक तपशिलाचे बारकावे यातून समोर येणारे तथ्य वेगळेच होते. परस्परविरोधी माहिती समोर येत होती.

ही फिल्म प्रेक्षकांना अक्षरशः खिळवून ठेवते, कारण हत्येचे बारकावे इतक्या तपशीलवार पद्धतीने समोर येत राहतात की, प्रेक्षक नकळत त्यात गुंतून पडतो. सिनेमा जसजसा पुढे जात राहतो तसतसा तो नवनवे खुलासे करीत धक्कादायक वळणे घेत जातो. इसाबेला हयात नसूनही ती पूर्ण फिल्ममध्ये जाणवते. तिची आई अॅना कॅरोलिना ऑलिव्हेरा आणि वृद्ध आजी अॅना कॅरोलिना यांच्यावर या घटनेचा खोलवर भावनिक परिणाम होतो, तो नकळत प्रेक्षकांनाही त्यात ओढून घेतो! इसाबेलासोबतचे टाइम शेअरिंग आणि तिच्या आठवणी यात या दोघी रमतात, त्यांना तिचे भास होत राहतात. या फिल्ममध्ये खटल्याची सुनावणी दाखवली आहे, नाट्यमय पद्धतीने तिची चिकित्साही दर्शवली आहे. इसाबेलाची आई अॅना कॅरोलिना आणि वडील अलेक्झांड्रे यांना अनुक्रमे २६ आणि ३१ वर्षांचा तुरुंगवास सुनावला जातो, तो फिल्मचा हाय पॉइंट असूनही प्रेक्षक तिथे निराश होतात, कारण या दरम्यान संपूर्ण प्रकरणाची मानसिक उकल झाल्यामुळं त्याला स्ट्रेस जाणवत राहतो.

इसाबेलाच्या हत्येचा परीघ एका चिमुरड्या मुलीची हत्या इतक्या मर्यादित त्रिज्येचा राहत नाही, तर यात अनेक बिंदू समाविष्ट होत जातात. अस्थिर राजकीय वातावरण, मानसिक ताणतणाव, कौटुंबिक स्तरावर जगभरात येत असलेलं वैफल्य, नको तेव्हा मूक राहणारी आणि अनेकदा केवळ स्वार्थापायी अतिसक्रिय होणारी प्रसार माध्यमे, सामाजिक आणि वैयक्तिक पातळीवर होत असलेलं नैतिक अधःपतन जाणवू लागतं. विशेष म्हणजे, आपल्या प्रत्येकाच्या जीवनात आपण सध्या अशाच समस्यांना सामोरे जात असल्याने इसाबेलाची हत्या आपल्याच परिचयाच्या व्यक्तीची हत्या वाटू लागते. तपास आणि कायदेशीर व्यवस्थेतील त्रुटी, सनसनाटीपणाचा मोह आणि खटल्याच्या निकालावर असलेला सार्वजनिक दबाव यावरही उत्तम फोकस केला गेला आहे. इसाबेलाच्या अल्पकालीन जीवनाचा नि तिच्या आयडेंटिटीचा कुठेही अवमान होणार नाही, याची पूर्ण फिल्ममध्ये दक्षता घेतली आहे. त्याचवेळी एकल कुटुंबातल्या बालहक्कांवर टोकदार भाष्यही आहे. दीड तासाच्या या फिल्ममध्ये तपास यंत्रणेच्या त्रुटी समोर येतात, काही अनुत्तरित प्रश्नांची उत्तरे मिळतात. एका हत्येचे कव्हरेज इतका याचा आशय न राहता हत्येमागचे सामाजिक अधःपतन नि मौन महत्त्वाचे ठरते! देशभरात सेन्सेशन ठरलेल्या एखाद्या हत्याकांडाकडे आपण कसे पाहावे, याचा उत्तम वस्तुपाठ म्हणून तरी ही फिल्म पाहायला हवी.

संपर्क : ९७६६८३३२८३

sameerbapu@gmail.com