बापूंच्या मार्गदर्शनामुळेच समाजसेवेची प्रेरणा मिळाली’ ; स्मृतिदिनानिमित्त सौ. वैशाली कांबळे यांच्याकडून कृतज्ञतापूर्वक अभिवादन

‘बापूंच्या मार्गदर्शनामुळेच समाजसेवेची प्रेरणा मिळाली’ ; स्मृतिदिनानिमित्त सौ. वैशाली कांबळे यांच्याकडून कृतज्ञतापूर्वक अभिवादन

फलटण प्रतिनिधी :- निंबळक गावाच्या सामाजिक, राजकीय आणि सहकार क्षेत्रात आपल्या कार्याचा ठसा उमटविणारे स्वर्गीय मोहनराव विठ्ठलराव नाईक निंबाळकर (बापू) यांच्या प्रथम स्मृतिदिनानिमित्त त्यांच्या कार्याचा आणि आठवणींचा गौरवपूर्ण उजाळा देण्यात आला. बापूंच्या मार्गदर्शनामुळेच आम्हाला समाजसेवेची प्रेरणा मिळाली. त्यांनी दिलेले संस्कार, सामाजिक भान आणि जनसेवेचा विचार हीच आमच्या पुढील वाटचालीची खरी शिदोरी असल्याची भावना सातारा जिल्हा परिषद सदस्या सौ. वैशाली संदीप कांबळे यांनी व्यक्त केली.
स्वभावाने शांत, संयमी, मनमिळाऊ आणि दूरदृष्टी असलेले मोहनबापू हे निंबळक गावाच्या सर्वांगीण विकासातील महत्त्वाचे मार्गदर्शक होते. राजकारणाकडे केवळ सत्तेचे साधन म्हणून न पाहता समाजकारण आणि जनसेवेचे माध्यम म्हणून त्यांनी त्याचा उपयोग केला. सर्व जाती-धर्मांतील नागरिकांना सोबत घेऊन काम करण्याची त्यांची भूमिका नेहमीच प्रेरणादायी राहिली.
सहकार क्षेत्रातून विकासाला चालना
गावाच्या आणि परिसराच्या आर्थिक विकासासाठी सहकार क्षेत्राचे महत्त्व ओळखून बापूंनी १९९१ मध्ये निंबळक येथे श्री संत ज्ञानेश्वर नागरी सहकारी पतसंस्थेची स्थापना केली. या संस्थेच्या माध्यमातून गरजू नागरिकांना आर्थिक सहकार्य, सुशिक्षित बेरोजगारांना व्यवसायासाठी प्रोत्साहन, तसेच बचतगटातील महिलांना आर्थिक पाठबळ देत रोजगारनिर्मितीला चालना दिली. आज या संस्थेचा विस्तार निंबळक, फलटण आणि पवारवाडीपर्यंत झाला आहे.
अनेक कुटुंबांच्या उभारणीत मोलाचा वाटा
बापूंच्या सामाजिक कार्यातील सर्वाधिक उल्लेखनीय योगदान म्हणजे त्यांनी परिसरातील अनेक तरुणांना विविध संस्थांमध्ये रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून दिल्या. एका तरुणाला नोकरी मिळणे म्हणजे संपूर्ण कुटुंबाला आधार मिळणे, या उदात्त भावनेतून त्यांनी अनेक कुटुंबांच्या जीवनात स्थैर्य निर्माण केले. युवकांपासून ज्येष्ठांपर्यंत प्रत्येकाशी जिव्हाळ्याचे नाते जपणारे बापू सर्वसामान्यांच्या सुख-दुःखात नेहमी सहभागी होत असत.
सहकार, राजकारण, शिक्षण, कृषी, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रांत त्यांनी सक्रिय योगदान दिले. श्रीमंत मालोजीराजे सहकारी बँक, श्रीमंत रामराजे सहकारी वाहतूक संस्था आणि श्रीराम सहकारी साखर कारखाना अशा संस्थांमध्ये त्यांनी विविध जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. जायंट्स ग्रुप ऑफ फलटणच्या माध्यमातूनही त्यांनी सामाजिक उपक्रमांना हातभार लावला.
बापूंचे मार्गदर्शन हीच आमच्या कार्याची प्रेरणा
सौ. वैशाली संदीप कांबळे यांनी आपल्या भावना व्यक्त करताना सांगितले की, माझे पती संदीप सावळा कांबळे आणि मला आज समाजासाठी जे काही कार्य करता येत आहे, त्यामागे बापूंचे मार्गदर्शन, प्रोत्साहन आणि त्यांनी दिलेले संस्कार आहेत. माझ्या सार्वजनिक जीवनातील वाटचालीत बापूंचे स्थान पितृतुल्य मार्गदर्शकाचे राहिले आहे. जिल्हा परिषद सदस्य म्हणून काम करताना त्यांनी दिलेली शिकवण आणि जनतेशी नाते जोडण्याची त्यांची कार्यपद्धती कायम प्रेरणा देत राहील. त्यांच्या ऋणातून मुक्त होणे शक्य नाही, अशा भावना त्यांनी व्यक्त केल्या.
आठवणी कायम, विचारांचा वारसा पुढे नेण्याचा संकल्प
बापूंचे जाणे हे निंबळक गावासह संपूर्ण परिसरासाठी मोठे नुकसान आहे. त्यांचे शांत स्मितहास्य, सर्वांना सोबत घेऊन जाण्याची वृत्ती, अडचणीच्या काळात मदतीला धावून जाण्याचा स्वभाव आणि समाजासाठी झटण्याची तळमळ आजही अनेकांच्या स्मरणात आहे.
त्यांनी निर्माण केलेल्या सामाजिक जिव्हाळ्याच्या नात्यांची आणि जनसेवेच्या विचारांची जपणूक करणे, हाच त्यांना खरा आदरांजली ठरेल. त्यांच्या प्रथम स्मृतिदिनानिमित्त बापूंनी दिलेला समाजसेवेचा वारसा पुढे नेण्याचा संकल्प सौ. वैशाली संदीप कांबळे यांनी व्यक्त केला.
स्वर्गीय मोहनराव नाईक निंबाळकर (बापू) यांच्या प्रथम स्मृतिदिनानिमित्त त्यांच्या पवित्र स्मृतीस भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करण्यात आली.

राजकीय, सामाजिक, शैक्षणिक आणि सहकार क्षेत्रात ठसा उमटविणारे स्व. मोहनराव नाईक निंबाळकर (बापू) यांच्या प्रथम पुण्यस्मरणानिमित्त कृतज्ञतापूर्वक स्मरण
काही माणसे जन्माला येतात ती केवळ स्वतःचे आयुष्य घडवण्यासाठी नव्हे, तर असंख्य कुटुंबांच्या जीवनात आशेचा किरण निर्माण करण्यासाठी!
समाजातील गोरगरीब, कष्टकरी, सर्वसामान्य कुटुंबांतील तरुणांना आधार देत त्यांच्या आयुष्याला नवी दिशा देणारे, राजकीय, सामाजिक, शैक्षणिक आणि सहकार क्षेत्रात आपल्या कार्याचा ठसा उमटविणारे निंबळक गावचे सुपुत्र स्वर्गीय मोहनराव विठ्ठलराव नाईक निंबाळकर (बापू) यांच्या प्रथम पुण्यस्मरणानिमित्त त्यांच्या कार्याचा आणि जीवनप्रवासाचा मागोवा घेताना अनेक आठवणी मनात दाटून येतात.
जन्म आणि कौटुंबिक संस्कार
दि. 17 सप्टेंबर 1950 रोजी निंबळक येथील प्रतिष्ठित नाईक निंबाळकर घराण्यात बापूंचा जन्म झाला. सहकारमहर्षी कै. विठ्ठलराव राजेजीराव नाईक निंबाळकर यांचे सुपुत्र म्हणून त्यांना लहानपणापासूनच सामाजिक कार्य, सहकार, राजकारण आणि लोकसेवेचे संस्कार लाभले.
वडिलांकडून मिळालेला समाजकारणाचा वारसा त्यांनी केवळ जपला नाही, तर आपल्या कर्तृत्वातून तो अधिक व्यापक केला. कुटुंबातील संस्कार, माणसांशी जिव्हाळ्याचे संबंध आणि सर्वसामान्यांच्या प्रश्नांविषयी असलेली संवेदनशीलता ही त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची वैशिष्ट्ये होती.
राजकीय प्रवास : सत्तेपेक्षा माणसांना महत्त्व
बापूंचा राजकीय प्रवास हा पद आणि प्रतिष्ठेपेक्षा माणसे जोडण्याचा प्रवास होता. विधान परिषदेचे सभापती श्रीमंत रामराजे नाईक निंबाळकर, स्व. श्रीमंत दादाराजे खर्डेकर, जिल्हा परिषदेचे माजी अध्यक्ष श्रीमंत संजीवराजे नाईक निंबाळकर आणि कृषी उत्पन्न बाजार समितीचे सभापती श्रीमंत रघुनाथराजे नाईक निंबाळकर यांच्याशी त्यांचे निकटचे संबंध होते. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली बापूंनी राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रात काम केले.
श्रीमंत मालोजीराजे सहकारी बँक, श्रीमंत रामराजे सहकारी वाहतूक संस्था यांसारख्या सहकारी संस्थांच्या संचालकपदाची जबाबदारी त्यांनी सांभाळली. श्रीराम सहकारी साखर कारखान्याच्या संचालक मंडळावरही त्यांनी काम केले. त्यानंतर स्वीकृत तज्ज्ञ संचालक म्हणून त्यांची पुनर्नियुक्ती झाली.
राजकीय क्षेत्रात सक्रिय असतानाही त्यांनी गावातील सर्वसामान्य नागरिकांशी असलेली नाळ कधीही तुटू दिली नाही. प्रत्येकाला सोबत घेऊन जाणे, कार्यकर्त्यांच्या अडचणी समजून घेणे आणि गावाच्या विकासाच्या निर्णयात सहभाग घेणे ही त्यांची कार्यपद्धती होती.
सामाजिक कार्य : गोरगरीब कुटुंबांच्या आयुष्यात परिवर्तन
बापूंच्या संपूर्ण जीवनप्रवासातील सर्वांत महत्त्वाचा आणि भावनिक पैलू म्हणजे त्यांचे सामाजिक कार्य.
समाजातील गोरगरीब, आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आणि सर्वसामान्य कुटुंबांतील मुलांच्या भविष्याचा त्यांनी नेहमी विचार केला. एखाद्या घरातील मुलगा शिकून तयार झाला, पण आर्थिक परिस्थितीमुळे त्याला नोकरी मिळत नसेल, तर अशा तरुणाला योग्य मार्गदर्शन करून रोजगाराची संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी ते प्रयत्नशील असत.
शैक्षणिक संस्थांमध्ये तसेच विविध खासगी आस्थापना, उद्योग आणि संस्थांमध्ये तरुणांना नोकरीच्या संधी मिळवून देण्यासाठी त्यांनी पुढाकार घेतला. अनेक तरुणांना त्यांच्या शैक्षणिक पात्रतेनुसार काम मिळवून देण्याचे प्रयत्न केले. त्यामुळे अनेक कुटुंबांना आर्थिक स्थैर्य मिळाले आणि त्यांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडला.
त्यांची भूमिका केवळ नोकरी मिळवून देण्यापुरती मर्यादित नव्हती. तरुणांना स्वतःच्या पायावर उभे राहता यावे, त्यांच्या कुटुंबाची परिस्थिती सुधारावी आणि पुढील पिढीचे भविष्य सुरक्षित व्हावे, ही त्यामागची भावना होती.
एका तरुणाला नोकरी मिळवून देणे म्हणजे एका संपूर्ण कुटुंबाला आर्थिक आधार देणे, एका घरात आनंद निर्माण करणे आणि एका कुटुंबाच्या भविष्याला दिशा देणे, ही त्यांची विचारसरणी होती.
आज अनेक कुटुंबे स्वावलंबी झाली आहेत. त्यांच्या घरातील चूल पेटती राहिली, मुलांचे शिक्षण सुरू राहिले आणि संसाराला आर्थिक आधार मिळाला. या सर्वांच्या आठवणींमध्ये बापूंच्या मदतीचा आणि मार्गदर्शनाचा वाटा कायम स्मरणात राहील.
सहकार क्षेत्रातील योगदान : एका रोपट्याचा वटवृक्ष
ग्रामीण भागाच्या आर्थिक विकासासाठी सहकार क्षेत्र किती महत्त्वाचे आहे, याची जाणीव बापूंना होती. याच विचारातून त्यांनी 1991मध्ये निंबळक येथे श्री संत ज्ञानेश्वर नागरी सहकारी पतसंस्थेची स्थापना केली.
गरजू नागरिकांना आर्थिक मदत, लघुउद्योजकांना प्रोत्साहन, सुशिक्षित बेरोजगारांना अर्थसहाय्य आणि बचतगटातील महिलांना व्यवसायासाठी संधी उपलब्ध करून देण्याचे काम संस्थेच्या माध्यमातून करण्यात आले.
आज या संस्थेने निंबळक येथील मुख्य कार्यालयासह फलटण येथे स्वमालकीच्या प्रशस्त इमारतीत कार्यालय सुरू केले असून पवारवाडी येथेही शाखा कार्यरत आहे.
एका छोट्याशा रोपट्याचे वटवृक्षात रूपांतर होणे ही बापूंच्या दूरदृष्टीची, कष्टाची आणि सहकारावरील विश्वासाची साक्ष आहे.
शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रातील योगदान
पूर्व फलटण भागातील शैक्षणिक, सामाजिक, कृषी, कला, साहित्य, योगाभ्यास आणि सांस्कृतिक क्षेत्राच्या विकासासाठी बापूंनी सातत्याने प्रयत्न केले.
शिक्षण हेच समाजपरिवर्तनाचे प्रभावी माध्यम आहे, या जाणिवेतून विद्यार्थ्यांना आणि शिक्षित तरुणांना योग्य संधी मिळावी यासाठी ते प्रयत्नशील असत. शिक्षण पूर्ण केलेल्या तरुणांना त्यांच्या पात्रतेनुसार शैक्षणिक संस्थांमध्ये तसेच खासगी क्षेत्रात रोजगार मिळवून देण्यासाठी त्यांनी केलेले प्रयत्न अनेकांच्या जीवनात महत्त्वपूर्ण ठरले.
जायंट्स ग्रुप ऑफ फलटणचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी सामाजिक उपक्रमांना चालना दिली. जायंट्स सहेली शाखेच्या स्थापनेतही त्यांचा पुढाकार होता.
माणसे जोडणारे व्यक्तिमत्त्व
बापूंच्या व्यक्तिमत्त्वातील आणखी एक महत्त्वाचा गुण म्हणजे माणसे जोडण्याची कला. युवकांपासून ज्येष्ठ नागरिकांपर्यंत प्रत्येकाशी आपुलकीने संवाद साधणे, मित्रत्वाचे संबंध जपणे आणि अडचणीच्या काळात मदतीला धावून जाणे ही त्यांची ओळख होती.
शांत, संयमी, नम्र आणि दूरदृष्टी असलेले नेतृत्व म्हणून त्यांनी निंबळक परिसरात विश्वासाचे नाते निर्माण केले. त्यांच्या शब्दाला मान होता आणि त्यांच्या मार्गदर्शनावर अनेकांचा विश्वास होता.
आमच्या जीवनातील मार्गदर्शक आणि आधारवड
माझे पती श्री. संदीप सावळा कांबळे आणि मला सार्वजनिक जीवनात काम करताना बापूंचे मोलाचे मार्गदर्शन लाभले. आज मी जिल्हा परिषद सदस्य म्हणून समाजातील विविध प्रश्नांवर काम करत असताना त्यांनी दिलेली शिकवण आणि जनसेवेचे संस्कार माझ्यासाठी दिशादर्शक ठरत आहेत.
आमच्या व्यक्तिगत तसेच सामाजिक आणि राजकीय जीवनात बापूंचे स्थान पितृतुल्य होते. त्यांनी दिलेला आधार, वेळोवेळी केलेले मार्गदर्शन आणि आमच्यावर दाखवलेला विश्वास आम्ही कधीही विसरू शकणार नाही.
माझ्यासारखी अनेक कुटुंबे आज प्रगतीच्या वाटेवर आहेत, त्यामागे बापूंनी दिलेली प्रेरणा, संधी आणि आधार आहे. त्यांच्या ऋणातून मुक्त होणे आम्हाला कधीही शक्य नाही.
जीवनप्रवासाचा शेवट; कार्याचा वारसा मात्र कायम
दि. 17 सप्टेंबर 1950 रोजी सुरू झालेला बापूंचा जीवनप्रवास 15 ऑक्टोबर 2025 त्यांच्या निधनाने संपला; मात्र त्यांनी निर्माण केलेली माणसे, उभ्या केलेल्या संस्था, रोजगाराच्या माध्यमातून सक्षम झालेली कुटुंबे आणि समाजासाठी केलेले कार्य आजही त्यांच्या अस्तित्वाची साक्ष देत आहे.
त्यांच्या प्रथम पुण्यस्मरणानिमित्त त्यांच्या कार्याचा विचार करताना एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते की, माणसाचे आयुष्य किती वर्षांचे होते यापेक्षा त्या आयुष्यात त्याने किती माणसांच्या जीवनात आनंद निर्माण केला, किती कुटुंबांना आधार दिला आणि समाजासाठी काय योगदान दिले, हे अधिक महत्त्वाचे असते.
बापूंनी आपल्या आयुष्यात अनेकांना मदतीचा हात दिला. त्यांच्या मार्गदर्शनातून अनेक तरुणांना रोजगार मिळाला, अनेक कुटुंबे उभी राहिली आणि अनेकांना सामाजिक कार्याची प्रेरणा मिळाली.
आज बापू आपल्यात नाहीत, ही जाणीव मनाला वेदना देणारी असली तरी त्यांनी दिलेले संस्कार, त्यांनी जोडलेली माणसे आणि त्यांनी उभा केलेला जनसेवेचा वारसा सदैव जिवंत राहील.
बापू, तुम्ही केवळ निंबळक गावाचे नेतृत्व नव्हता, तर अनेक कुटुंबांच्या जीवनातील आशेचा किरण होता. तुमच्या कार्याचा सुगंध पिढ्यान्‌पिढ्या दरवळत राहील.
स्वर्गीय मोहनराव विठ्ठलराव नाईक निंबाळकर (बापू) यांच्या प्रथम पुण्यस्मरणानिमित्त विनम्र अभिवादन व भावपूर्ण श्रद्धांजली!