डॉ. आ. ह. साळुंखे यांना ‘राजर्षी छत्रपती शाहू इतिहास संशोधक व लेखक पुरस्कार’ प्रदान; मुधोजी महाविद्यालयात १७ व्या राष्ट्रीय इतिहास परिषदेचे आयोजन
फलटण : इतिहास हा केवळ जुन्या कागदपत्रांचा संग्रह नसून, उपलब्ध पुराव्यांची सत्यता तपासून भूतकाळातील घटनांचे वस्तुनिष्ठ आकलन करण्याची प्रक्रिया आहे. इतिहासलेखन करताना संदर्भांची चिकित्सा, लेखकाची भूमिका, लेखनामागील हेतू आणि पुराव्यांची विश्वासार्हता तपासणे अत्यंत आवश्यक आहे. चुकीच्या ऐतिहासिक नोंदींना भावनिक प्रतिक्रिया देण्याऐवजी सत्य पुराव्यांच्या आधारे प्रत्युत्तर देऊन इतिहासाची योग्य मांडणी करण्याची जबाबदारी नव्या पिढीने स्वीकारावी, असे प्रतिपादन ज्येष्ठ विचारवंत व इतिहास संशोधक डॉ. आ. ह. साळुंखे यांनी केले.
फलटण येथील मुधोजी महाविद्यालयात शनिवार, दि. १७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सातारा इतिहास संशोधन मंडळ, सातारा आणि मुधोजी महाविद्यालयाच्या इतिहास विभागाच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित १७ व्या वार्षिक अधिवेशन व राष्ट्रीय इतिहास परिषदेत ते बोलत होते. इतिहास संशोधन व लेखन क्षेत्रातील उल्लेखनीय योगदानाबद्दल डॉ. आ. ह. साळुंखे यांना ‘राजर्षी छत्रपती शाहू इतिहास संशोधक व लेखक पुरस्कार’ प्रदान करून गौरविण्यात आले. फलटण एज्युकेशन सोसायटीचे चेअरमन मा. श्रीमंत रघुनाथराजे नाईक निंबाळकर यांच्या हस्ते हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
पुराव्यांची सत्यता तपासणे हीच इतिहास संशोधनाची खरी कसोटी!
पुरस्कार स्वीकारल्यानंतर मनोगत व्यक्त करताना डॉ. आ. ह. साळुंखे यांनी इतिहास संशोधनातील चिकित्सक दृष्टिकोनाचे महत्त्व अधोरेखित केले. कोणतेही ऐतिहासिक दस्तऐवज उपलब्ध झाले म्हणजे त्यातील प्रत्येक नोंद अंतिम सत्य मानता येत नाही. तो दस्तऐवज कोणी लिहिला, कोणत्या परिस्थितीत लिहिला, त्यामागे कोणता दृष्टिकोन होता आणि त्यातील माहितीची इतर पुराव्यांशी पडताळणी होते का, याचा सखोल अभ्यास करणे गरजेचे आहे, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
इतिहासातील चुकीच्या, बदनामीकारक किंवा दिशाभूल करणाऱ्या नोंदी दुरुस्त करताना सत्याचा आधार सोडता कामा नये. खोटेपणाला खोटेपणाने उत्तर देण्याऐवजी उपलब्ध पुरावे, संदर्भ आणि विवेकबुद्धी यांच्या आधारे सत्य समोर आणले पाहिजे. खऱ्याला खरे आणि खोट्याला खोटे म्हणण्याचे धैर्य समाजात निर्माण झाले पाहिजे, असेही त्यांनी नमूद केले.
नाईक-निंबाळकर घराण्याच्या इतिहासाचे वस्तुनिष्ठ लेखन व्हावे!
परिषदेचे उद्घाटन करताना फलटण एज्युकेशन सोसायटीचे चेअरमन मा. श्रीमंत रघुनाथराजे नाईक निंबाळकर यांनी फलटणच्या नाईक-निंबाळकर घराण्याच्या ऐतिहासिक वारशाकडे लक्ष वेधले. या घराण्याचा इतिहास पुरोगामी विचारांचा आणि लोकाभिमुख कार्याचा असल्याचे सांगत, इतिहासाच्या काही मांडण्यांमध्ये या घराण्याविषयी चुकीची माहिती आल्याची भूमिका त्यांनी मांडली.
इतिहासाचे लेखन करताना पूर्वग्रह बाजूला ठेवून सत्यता पडताळलेल्या पुराव्यांचा आधार घेतला पाहिजे. फलटणच्या नाईक-निंबाळकर घराण्याच्या इतिहासाचे सखोल संशोधन करून त्याचे वस्तुनिष्ठ लेखन व्हावे आणि या ऐतिहासिक घराण्याच्या योगदानाला योग्य न्याय मिळावा, असे आवाहन त्यांनी इतिहास संशोधक व अभ्यासकांना केले.
‘२० व्या शतकातील संस्थाने : फलटण संस्थानचा विशेष संदर्भ’
या राष्ट्रीय इतिहास परिषदेचा मुख्य विषय ‘२० व्या शतकातील संस्थाने : फलटण संस्थानचा विशेष संदर्भ’ असा होता. संस्थानकालीन राजकीय व सामाजिक परिस्थिती, फलटण संस्थानचा इतिहास, नाईक-निंबाळकर घराण्याचा वारसा आणि महाराष्ट्राच्या इतिहासातील संस्थानांचे योगदान या विषयांवर परिषदेत विचारमंथन झाले. विविध इतिहास संशोधकांनी आपले शोधनिबंध सादर करून संशोधनातील निष्कर्ष आणि ऐतिहासिक संदर्भांवर चर्चा केली.
या चर्चेमुळे संस्थानकालीन इतिहासाचा अभ्यास, उपलब्ध कागदपत्रांची चिकित्सा आणि ऐतिहासिक घटनांकडे वस्तुनिष्ठपणे पाहण्याची गरज अधोरेखित झाली.
मान्यवरांची उपस्थिती; संशोधकांसाठी महत्त्वपूर्ण व्यासपीठ
सातारा इतिहास संशोधन मंडळाचे अध्यक्ष प्राचार्य डॉ. राजेंद्र मोरे यांनी परिषदेचे अध्यक्षस्थान भूषविले. यावेळी प्रा. डॉ. चंद्रवदन नाईक, प्रा. डॉ. अरुण भोसले, प्रा. डॉ. अवनीश पाटील, मुधोजी महाविद्यालयाचे प्राचार्य प्रो. डॉ. पी. एच. कदम यांच्यासह विविध क्षेत्रांतील मान्यवर उपस्थित होते.
प्राचार्य डॉ. पी. एच. कदम यांनी प्रास्ताविकातून परिषदेच्या आयोजनामागील भूमिका स्पष्ट केली. सातारा येथील प्राचार्य डॉ. विजयराव नलावडे यांनी बीजभाषणात फलटणच्या राजघराण्याचा पुरोगामी वारसा, शिक्षणप्रसारातील योगदान, लोकविकासाची दृष्टी आणि आधुनिक बदलांशी जुळवून घेत केलेल्या कार्याचा आढावा घेतला.
या अधिवेशनाच्या यशस्वितेसाठी संयोजक डॉ. ए. एस. टिके, समन्वयक प्रा. (डॉ.) एस. टी. कदम, डॉ. योगिता मठपती, प्रा. अभिजित कदम आणि विविध आयोजन समित्यांनी परिश्रम घेतले.
सत्याधिष्ठित इतिहासलेखनाचा संदेश
मुधोजी महाविद्यालयात आयोजित या राष्ट्रीय इतिहास परिषदेतून इतिहास संशोधनासाठी पुराव्यांची पडताळणी, चिकित्सक विचार, निष्पक्ष दृष्टिकोन आणि सत्याधिष्ठित लेखन यांचे महत्त्व अधोरेखित झाले. डॉ. आ. ह. साळुंखे यांचा पुरस्काराने गौरव आणि फलटण संस्थानच्या इतिहासावरील चर्चा यामुळे हे अधिवेशन इतिहास अभ्यासकांसाठी महत्त्वपूर्ण ठरले.
सत्याचा शोध, पुराव्यांची चिकित्सा आणि वस्तुनिष्ठ मांडणी या त्रिसूत्रीच्या आधारे इतिहासाची पुनर्मांडणी व्हावी, हाच या राष्ट्रीय इतिहास परिषदेचा महत्त्वपूर्ण संदेश ठरला.
